На службе князя Радзівіла

– Хлусіш, сабака маскоўскі, – гучна сказаў пан Вітковіч, – ніколі гэтыя землі пад Масквой не былі.

Па натоўпе прабег выгук зьдзіўленьня. Так сьмела ніхто з палонных сёньня не размаўляў.

– Ды ты, халоп, я бачу, забываешся! – закрычаў Іван Жахлівы.

Ян з захапленьнем глядзеў на пана Вітковіча. Ні ценю страху не прамільгнула на ягоным твары.

– Я ад нараджэньня вольны чалавек, – спакойна адказаў ён, – ніколі нічыім халопам ня быў.

Над натоўпам застыла цішыня. Нават Іван Жахлівы ў зьдзіўленьні ўтаропіўся на дзёрзкага ліцьвіна. А пан Вітковіч на яго ўжо не глядзеў. Ён узьняў вочы да неба і маліўся, разумеючы, што прыйшла гадзіна ягонай сьмерці фізічнай. Гэта яшчэ больш разьюшыла самадзержца. Схапіўшы свой акрываўлены пярнач, ён за тры скачкі пераадолеў адлегласьць да пана Вітковіча і занёс руку для ўдару. Пан Вітковіч адарваў погляд ад неба і гэтак жа спакойна, як і раней, паглядзеў у вочы маскавіту. Ні адзін мускул не здрыгануўся на яго твары. Такім Ян і запомніў свайго камандзіра назаўсёды: годную постаць бяз страху перад разьюшаным тыранам, са спакойным позіркам у страшныя вочы сьмерці.

Удар – і пан Вітковіч рухнуў на зямлю. Іван Жахлівы кінуўся на палонных, што стаялі побач, і аднаго за адным засек іх.

– Ад нараджэньня вольныя! – люта роў ён. – Вось вам вашы вольнасьці! Усіх іх выразаць! – ён паказаў на вялікую грамаду палонных, у якой знаходзіўся і Ян.

Маскавіты кінуліся выконваць загад.

“Ну вось і ўсё, – падумаў Ян. – Госпад, прабач мне грахі і прымі душу”.

Сямёнаў са слугамі стаяў непадалёк ад іх. Ён таксама выхапіў шаблю і на ўсё горла заклікаў да забойства. Але сваіх нявольнікаў ён не забіваў, а разам са слугамі пачаў выціскаць іх з агульнай масы палонных. Калі некалькі стральцоў занеслі шаблі над ягонай здабычай, іх спынілі людзі маладога баярына.

Яны беглі прэч са страшнага месца, падганяныя слугамі Сямёнава, а ззаду даляталі жудасныя гукі страшэннай бойні. Хутка іх загналі ў той хлеў, адкуль вывелі раніцай. Усе доўга маўчалі, узрушаныя пабачаным.

– Відаць, Сямёнаву моцна патрэбныя грошы, калі ён рызыкнуў не паслухацца загаду князя, – прамовіў Малініч, які стаяў побач з Янам.

Здаецца, нават саміх маскавітаў напалохалі зьверствы, якія чыніў іхні князь. Сярод ваяроў папаўзлі чуткі, быццам у Івана Жахлівага на руках праступае кроў забітых ім людзей. І колькі ён яе не змывае, кроў усё адно зьяўляецца. Казалі, што калі маскоўскаму князю неабходна паставіць пячатку на якую-небудзь паперу, ён усіх выганяе з пакояў, каб ніхто ня бачыў ягоных рук, што ён хавае ў футры. Але знаходзіліся людзі, якія сьцьвярджалі, што бачылі, як на пячатках потым выступала кроў.

Пасьля бойні на Дзьвіне Заранковіча і іншых палонных трымалі ў хлеве яшчэ два тыдні. Каб яны не акалелі ад холаду, Сямёнаў загадаў кінуць ім нейкую цёплую вопратку. Сам маскоўскі баярын увесь гэты час кіраваў рабаваньнем багатых дамоў Полацку.

Нарэшце надыйшоў дзень адпраўкі ў Маскву. Палонных вывелі на двор, зьвязалі рукі вяроўкамі, а потым злучылі іх яшчэ па трох. Пасьля гэтага іх пагналі на вуліцу. Вершнікі маскавітаў ехалі ўперадзе, за імі ішлі палонныя, якіх ахоўвалі пешыя ваяры, а ў канцы рухалася доўгая чарада грузавых санак з нарабаванай маёмасьцю. Баярын Сямёнаў вяртаўся ў Маскву.