Кліч роднага звона

Хуткі, а то i імгненны цёк часу, міг чалавечага веку, але i нейкая нязводнасць тых цёку i мігу ў ранейшых i новых пакаленняў, калі штосьці адно заўсёды паўтараецца (праўда, па-свойму) i яднае ix, злучае нябачнымі, але моцнымі ніцямі!

Свет Ясікаў тады не абмяжоўваўся толькі адной іхняй сялібаю: непадалёку на хутары Амшарку былі i іншыя паселішчы. Праўда, выйшла так, што з усіх навакольных хутаранцаў яго бацькі i два матчыныя браты доўгі час былі самыя маладыя сем'яніны, а гэта значыць, што i дзіцячы, юнацкі гурт на Амшарку i на суседніх хутарах быў розны. Яны, Ясік з роднымі i стрыечнымі братамі ды сёстрамі, лічы, усе, апроч старэйшай дачкі дзядзькі Антона, нарадзіліся пасля вайны, a ў іншых многіх сем'ях былі толькі даваенныя дзеці ці яшчэ па аднаму нашчадку, які заявіўся ў Нямеччыне, куды хутары i вёску вывезлі ў блакаду, i з некалькіх дзесяткаў сяліб было зусім мала, пералічыш на пальцах адной рукі, тых сем'яў, дзе пажылаватыя ўжо на той час бацькі, вярнуўшыся з палону дамоў альбо сталага ўжо веку ўдава i ўдавец, што сышліся, асмеліліся папоўніць сваю сям'ю «падскрэбкам».

Некаторых тых, хто нарадзіўся за гадоў дзесяць, нават пяць да вайны, Ясь слаба помніць: яны, ужо не баючыся адлучыцца з дому, адразу пасля вайны ці гуртам у першыя гады калгаса разбрыліся па ўсім свеце: хто падаўся ў бліжэйшыя гарады, у Мінск, а то i ў Данбас, Сібір, Карэлію, а пазней i на цаліну ці ў Польшчу i, на вялікі жаль, амаль усе патроху абрусіфікаваліся ці апалячыліся, a дзеці, унукі іхнія ўжо, лічы, чужыя янкоўскаму краю людзі, прыязджаюць на радзіму бацькоў i дзядоў як турысты.

Да сваіх стрыечнікаў у Ляйтаркі было хадзіць далекавата ды праз лес, то туды Ясіка доўга аднаго не пускалі, як i ў небліжэйшыя Ляжджа ды Падзеру; з адзінай аднагодкай, далёкай сваячкай Яняй з Раўка ён чамусьці не вельмі ладзіў, дык былі тры самыя блізкія паселішчы, куды ён хадзіў часта, а то часамі i збягаў туды насуперак волі бацькоў, за што (было-было!) не раз «каштаваў» ад бацькі рэменя. Сцежкай па полі (i зімой, i ўлетку) ён шнураваў да бацькавай далекаватай радні (у ix яго, сваядтва, помнілі i помняць не менш чым да сёмага калена), да Грыгарцэвічаў, дзе знаўся з іхнім самым малодшым, Стасікам, які пабачыў свет перад самай вайною. Стась быў калека, меў адну карацейшую i нягнуткую нагу, якую проста валачыў, але ён, як i ягоны бацька, быў не пануры, нават яшчэ больш — гарэзны, па-добраму самалюбны i смелы, дык Ясік, на гадоў шэсць маладзейшы, цягнуўся да яго як да сталейшага, быў ягоным падпаскам, разам з іхнім сабакам па Стасевай камандзе бегаў i адварочваў каровы, а заадно любіў вучыцца ў таго драць сасновае карэнне, рэзаць лазу i плясці кошыкі, рабіць свісцюлькі i стрэлкі, хадзіць разам на Сядзіўную i лавіць таптухай рыбу, майстраваць лыжы i канькі (ён са Стасем, малаадукаваным, але разумным ад прыроды, таварыскім, сябраваў да самай яго смерці). Яшчэ ён, Ясік, быў часта ў Навіцкіх, дзе знаўся з Волесем, Стасевым аднагодкам (гэты Волесь, змалку, як усе ў ix казалі, «урэдны», мацюжнік i садалаз, на нейкае дзіва, маючы большую сілу, часамі проста любіў, цешыўся мучыць яго. Ен енчыў, плакаў, а то i роў ад Волесевых здзекаў, за што бацька не раз лавіў, заціскаў Волеся між ног i хлістаў таго рэменем па мяккім месцы, ад чаго той спачатку прасіўся, таксама енчыў: «Дзядзецка, больш не буду крыўдзіц, цапац вашага Ясіка!», а пасля, калі Ясік па нейкай незразумелай цязе зноў i зноў імкнуўся да Волеся, дык той здзекаваўся яшчэ больш i прыгаворваў: «Калі ты ясцэ (мацюкаўся) сказас пра мяне бацку, то я вусы (вушы) табе абарву! I не толькі вусы!» Ясік ужо не прызнаваўся пра новы гвалт над ім, але, бачачы на ягоных шчоках засохлыя pari ад слёз, бацька махаў рукой: «Так табе, неслух, i трэба!», a маці прасіла: «Сынок, не хадзі ты да ix! Волесь — урэдны надта, ён табе не сябра, а непрыяцель твой, a іхняя Стася, паненка твая,— карэліца! Ад ix ты вошы наносіш у хату!»).