Enciklopedio de Esperanto

I

IAEF: Int Asocio de E-istaj Fervojistoj. (v. Fervojistoj.)

IAES: Int. Asocio de E-istaj Stenografiistoj. v. Stenografio.

IALA, usona asocio «Int. Auxiliary Language Association». Estas fondita en 1924. «Ĝi estas neŭtrala asocio, celanta la starigon de unu helplingvo, simpla kaj klara, instruota en ĉiuj landoj apud la naciaj lingvoj. La laboroj de IALA etendiĝas sur du ĉefaj kampoj: klopodoj, por interesi pli grandajn rondojn pri la mondlingva movado, kaj esploroj. La eduka esploro celas 1, instigi al starigo de eksperimentaj kursoj kaj trovi por la instruado de helplingvo (ekz. E) la plej oportunan lokon en la programoj de edukaj institutoj; 2, determini kaj taksi la progresojn faritajn en la lernado de helplingvo kaj kompari ilin kun tiuj faritaj en lernado de naciaj lingvoj dum egalaj periodoj; 3, prepari materialon por eksperimentaj kursoj, studi uzatajn lernolibrojn laŭ ilia relativa valoro… En Usono tiun studon entreprenis la Instituto de Eduka Esploro («Columbia University»). En Eŭropo simila tasko estas gvidata de prof. Rovet, dir. de la Instituto de l’ Eduk­sciencoj, Genève kaj de prof. Dietterle, Leipzig. La dua esploro de IALA tuŝas la lingvan fakon. Tiu­rilate estis farita granda paŝo antaŭen per la organizo de la Int. Konferenco por Lingva Studo, kiu okazis en Genève de la 20-a de marto ĝis la 2-a de apr. 1930… Trie, la sociologia esploro celas klarigi la bezonon de helplingvo, konigi tion al interesataj sferoj, enketi pri la nuna mult­lingva ĥaoso en int. kongresoj.» La ĉefa laboranto de IALA estas s-ino Alice V. Morris. (Mallongigo de la artikolo en UEA-Jarlibro 1931, p: 53–56. L. ankoraŭ artikolon de Dietterle en Int. Ped. Revuo, 1928, apr–majo, p: 6–17.)

IAREV: Int. Asocio de Revoluciaj E-Verkistoj.

ICK: Int. Centra Komitato (de la E movado). (v.)

Iddon Lizzie, anglino. Nask. 12 aŭg. 1887 en Accrington. Fondis grupojn en Southport kaj Accrington. De 1910 E instruisto. Kroniĝis «Reĝino» kun ora medalo ĉe Literatura E Konkurso por originala versaĵo, 1914.

Idiom-Neutral. Projekto de int. lingvo, (1898) ellaborita de Akademio, elektita de la Pariza kongreso de Vo­lapükistoj. Idiom-Neutral estis bazita sur int.-eŭropa leksika materialo kaj ĝi konservis de Volapük nur la simplecon de ĝia gramatiko kaj de la aglutina strukturo, pliadaptita al la tradicioj de eŭropanoj. Sed Idiom-Neut­ral ne sukcesis ricevi eĉ unu procenton de tiu sukceso, kiun siatempe ricevis Volapük. Reguligante Ia lingvo-evoluon per limigita kolektivo, la Akademio eliminis la eblon de normala libera evoluo, difinata per la skalo de la kresko kaj per la bezonoj de la uzado, do la lingvo dependis de ĝiaj aŭtoroj. Rezulte, la apliko de Idiom–Neutral estis limigata per la rondo de la Akademianoj mem, kreintaj la lingvon. Tiu fiasko havas ankoraŭ unu kaŭzon: tiutempe la amasoj, kiuj havis intereson por la int. helpa lingvo, jam grupiĝis ĉirkaŭ E.

Ido. La sistemo Ido aŭ Reform-E estas publikigita de la t.n. «Delegitaro por la akcepto de L.I.», kiel ĝia kolektiva verko. Unu el la ĉefaj gvidantoj de la tiama E-a movado, L. de Beaufront, poste montriĝis ĝia ĉefaŭt­oro, aŭ estis proklamita kiel tia.

La Ido-gvidantoj celis anstataŭi la «liberan», tio estas kolektivan, «popolan» kreadon de la int. lingvo per regulado fare de Akademio, konsistanta el limigita grupo de kompetentuloj. Kaj estas karakterize, ke dum preskaŭ 20% da E-gvidantoj aliĝis al la lingvo, el la E-istaj amasoj ĝi povis altiri apenaŭ 3–4%. La grandega plimulto de la E-istoj ĝuste taksis la forton de la libera evoluo kaj malkonfide rilatis al ĉiuj provoj reformi kaj regulita lingvon desupre (Ni memoru pri simila malsukceso de provoj samaj koncerne al Volapük kaj Idiom-Neutral). La «desupra revolucio» fiaskis per la fideleco de la amasoj. Jen, kio plej bone montras la internan forton de E. En ĝi povas ekzisti nur iom-post-ioma, natura evoluo, sed nepre ne perforta rompo aŭ ŝanĝo. Ĉiujn similajn provojn la E-istaro eliminas el si mem. Ido ankaŭ dum sia plua ekzisto ne sukcesis malhelpi la progreson kaj disvastiĝon de E. Dudek jarojn post la nasko de la lingvo, en 1927, la Ido–ĉefoj, perdinte la esperon pri la triumfo de sia afero kaj estante tro miopaj por vidi la sociajn kaŭzojn de la fiasko, komencis serĉi ties kaŭzojn en la lingvostrukturaj mankoj de Ido. Rezulte aperis dudeko da novaj lingvo­projektoj, kies aŭtoroj sin lasis rekonduki en la epokon de la individuisma utopia projektado. Ili ne povis rekoni la eble plej genian principon de Z: fari nur fundamenton kaj lasi al kolektivo la ellaboron: la konstruon de la lingvo-palaco.