Доўгая сьмерць Крынак

— Што-о! — i Сьцяпан расьсьмяяўся, па-дацэнцку, са зьняважлівай стрыманасьцю. — Бач ты яго, чорта: у няшчасьці шукае ён атракцыі! Пайшоў ты вон!

— Гэта нічога, пане Сумленевіч, што я д'ябал. Вы лепш услухайцеся ў мае словы: шчасьце адзінкі, у вадрозьненьне ад яе няшчасьця, мала інтрыгуе пабочныя асобы. Здавалася мне, што вы разумееце гэта. Люцыпар меў рацыю, калі ён супыняў мяне: "Будзь, слуга ты мой, асьцярожны ў апазнаваньні мэтаў пана Сьцяпана Сумленевіча. У яго можа яшчэ ня быць іх зусім, як у васабовасьці выразна нясьпелай. I зважай ты, не засяроджвайся на яго грамадзкім фанатызьме, гэтай дзіцячай хваробе маладога службоўца, э, якога занадта ўчаставалі крышынкамі ўлады. Ён уяўляў-бы сабою значную каштоўнасьць у якасьці ілюстратыўнага матэрыялу, калі-б затрымаўся ў сваім разьвіцьці. Аднак-жа, э, слабая надзея на тое: Сумленевіч вырасьце на неблагога кар'ерыста, нічога асаблівага", — чорт пазяхнуў i аблізаўся.

— Люцыпар памыляецца! Чуеш, ён памыляецца! Памыляецца!!!

— Не крычы так, — страпянуўся чорт. — Вішчыш ты, бы ў шэсьцьдзесят першым годзе, э, калі ў краме, памятаеш, сам украў цукерку й прадаўшчыца...

Сьцяпан ударыў чорта нагою ў дыхавіну, ажно той скруціўся.

— Яшчэ слова — i я цябе заб'ю! — Сьцяпан патрос кулаком яму перад мордаю.

Рагаты, не разгінаючыся, соп.

Сьцяпан, злавесна пастаяўшы над ім, вярнуўся да логава.

— Такая, вось, удзячнасьць чалавека за сказаную яму праўду! — выпаліў чорт, i, быццам на магутнай спружыне, скакануў ён на абажур электрычнай лямпачкі пад стольлю. — Раз зь цябе гэткі аблуднік, э, дык больш нічога ты не даведаесься ад мяне, — скардзіўся ён. — Ты...

— Пан Сумленевіч! — Сьцяпан пагрозьліва прыўзьняўся.

— Пацалуйце мяне ў хвост, пане Сумленевіч!

Сьцяпан, азьвярэўшы, абхапіў пісьмовы стол i зь дзіўнай лёгкасьцю кінуў ім у пачвару. Затым, упёршыся рукамі ў сьцяну, ён захістаў пакоем.

— Разваліш будынак, жывіна! — крычаў чорт, ушчаперыўшыся ў абажур (ён высока паставіў свой хвасьціска, каб Сьцяпан да яго не дастаў). — Абціхні, чуеш! З турмы ня выйдзеш, э, выскачка!!!

— Яшчэ ты, чорце, калісьці падлезеш пад мой кулак, — Сьцяпан стомлена апусьціў руку; другая-ж аніяк не адставала яму ад сьцяны.

I як Сьцяпан ні выкручваўся, тая рука з расшчэмленымі пальцамі не паслаблялася, наадварот, як бы прастрамляла яна мур навылет. Сьцяпан згодліва аглянуўся на чорта, які з удаванай заклапочанасьцю чысьціў сабе капытцы. Рабілася страшна. "Пане чорт!" — Сьцяпан разявіў рот, каб лісьліва аклікнуць... Ён прачнуўся.