Каласы пад сярпом тваiм. Кніга першая. Выйсце крыніц

…Выехалі з двара "малым паляваннем": толькі бацька, Алесь, непарушны даўгазубы Крэбс, а са слуг — спакойны Логвін, змрачнаваты старэйшы даязджачы Карп, карычневы і абкураны, як пенкавая люлька, пяць псароў ды Халімон Кірдун.

Алесь быў на Урзе, Крэбс — на Б'янцы (вы?ехаў выганяць яе), пан Юры на грудастым і лёгкім вогненным Дубе, псары — на розных конях.

З сабою ўзялi двох хартоў, якiх моцна трымалi на шворцы, пакуль не выедуць на вялiкiя роўныя палi, — звер зацяты, можа i разбiцца; ды пяцёх ганчакоў: Знайду, Сцiная, Анчара, Стрэлку i Змейку. На трох астатнiх псароў былi тры сабакi — п'яўкi, калi, можа, выганяць з Банадыковых Крынiц адзiнца[62].

Кiрдуну не далi нiчога — абы толькi з каня не ўпаў.

Ехалі ў ранішнім тумане, маўчалі. Не бразгала падагнаная збруя, толькі конь часам трапляў капытом у вымачыну, і тады аддавалася, адразу глохнучы ў тумане, гучнае чвяканне. Коннікі здаваліся ў тумане велізарнымі, кожны ледзь не з дрэва ростам.

Алесь ехаў побач з Логвінам, амаль стрэмя ў стрэмя, бачыў спіну Карпа, абцягнутую зялёнай, бляклай ад імглы, венгеркай, бачыў рулю стрэльбы — зброю ўсё ж узялі, меліся заўтра, пасля начлегу ў нейкага суседа, паспрабаваць абкласці аленя, а падчас сённяшняга палявання пакінуць яе недзе пад стогам і пад доглядам Кірдуна.

Бацька азiрнуўся — Алесь убачыў ягоныя вочы, вельмi сiнiя i прастадушна-хiтрыя.

— Крэбс замест карбача лёсачку ўзяў, — шапнуў ён. — Толькi воўк на яго, а ён яго лёсачкай па зяпе — плясь-плясь. "О но, мiстэр воўк. Но-но! Англiчан нельга".

— Но, — зусім нечакана сказаў Крэбс (а ехаў жа, здаецца, далёка). — Англічан можна. Нельга глюпых і злых жартаўнікоў, якія лічаць англічан дур-ны-мі. Ад іх у ваўка бр-рум у жываце.

Бацька жартам уцягнуў галаву ў плечы.

— Заспелі, брат, нас з табою ў гароху, — сказаў ён.

Алесь засмяяўся. Зноў цішыня, глухія крокі ды зрэдку, бадзёрае ў свежым тумане, пырханне каня.

…Ехалі садам. Наплывалі нечакана і знікалі за спіной вільготныя яблыні. Алесь заўважыў у парадзелай бурай лістоце два забытыя яблыкі. Абарваў, разламаў, надзяліў Крэбса, бацьку. Заўважыў суровы позірк Карпа, працягнуў палавінку яму.

— Не трэба, паніч, — сказаў Карп сваім звонкім і трошкі сіпаватым даязджачым голасам. — Ешце ўжо на здароўечка. Гэта — не бульба.

Яблыка было сцюдзёнае, у халодных дажджавых кроплях, і ён адкусіў з хрумстам і праглынуў, як самое здароўе праглынуў.

Вёска адкрылася за садам верхавінамі вочапаў, якія плавалі над туманам і часам знікалі ў ім, каб зноў вынырнуць, з глухім бразганнем нябачнага ў тумане вядра.

— Панскае паляванне, — сказаў нечы нерэальны, бы праз дрымоту, голас. — Вала з'ядуць, а зайцам закусяць.

Потым нешта насунулася з абодвух бакоў: па грыбным водары прэлай лiстоты можна было здагадацца — лес. Вiльготным здаровым холадам прабiрала да касцей.