Багуслаў Радзівіл
- Автор: Даневская Ирина
- Год: 2018
- Язык: белорусский
- Год: Выдавец А. М. Янушкевіч
- Переводчик: Наталка Бабіна
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Багуслаў Радзівіл». Краткое содержание книги:
Прыгажун і адчайны каханак, небяспечны дуэлянт і тонкі палітык, дыпламат і адважны военачальнік, які асабіста прымаў удзел у бітвах Трыццацігадовай вайны, шведскага «Патопу» і Хмяльніччыны…
Гэтая кніга дазволіць чытачу наведаць Англію часоў рэвалюцыі, Францыю эпохі Рышэлье і Мазарыні, Галандыю, Бельгію, Германію, Аўстрыю, Малдавію, Рэч Паспалітую, перажыць разам з героем прыгоды на моры і на сушы, пабыць шкаляром, а затым і студэнтам універсітэта, пасяліцца ў вайсковым лагеры, прыняць удзел у баях і паядынках, павесяліцца на балях і ў жаночых пакоях, папрактыкавацца ў палітычных інтрыгах і, нарэшце, бліжэй пазнаёміцца са славутымі асобамі сусветнай гісторыі.
На гэтых словах пан Крыштаф так бухнуў паўпарожнім кубкам па стале, што запырскаў півам усіх прысутных. Гэта крыху астудзіла яго імпэт, і ён пачаў выбачацца, але Багуслаў знакам паказаў яму, што не злуецца, яшчэ і супакоіў пана Пуцяту, чыё адзенне пацярпела больш за ўсё.
— Не ведаю, як кароль, але мой дзядзька, пане Арцышэўскі, вельмі ўзрадуецца твайму вяртанню, — сказаў ён.
— Ох, я быў бы шчаслівы хоць бы калені прасветлага князя-гетмана абняць, таму што разумею, што каралеўскай ласкай я яму абавязаны! Але ж сустрэў я ў Галандыі пана Анджэя Вышаватага — аднаго з тых польскіх братоў, што пасля закрыцця арыянскіх школ у Кракаве і Любліне вымушаныя былі шукаць шчасця ў чужых краях. Калі распавёў ён мне, як пераследуюць цяпер іншаверцаў у нашай мілай Рэчы Паспалітай, у мяне аж валасы дыбам сталі! Сам я, літасцівы князь, ніколі добрым арыянінам не быў, ды і адлучылі мяне былыя браты ад сваіх кангрэгацый пасля здарэння з Бжэжніцкім, але за рэлігійныя вольнасці я заўсёды стаяў і да канца стаяць буду. Таму і напісаў Уладзіславу ўсё, што думаю пра такую палітыку, і даў яму зразумець, што не хачу жыць у краіне, дзе людзей не за злачынства якое, а за веру смерць чакае!
Слухаючы палымяныя словы, Багуслаў не ведаў, што і думаць пра гэтага чалавека, але чамусьці радаваўся нечаканаму знаёмству. Між тым Арцышэўскі пачаў распытваць прынца аб яго навучанні і вельмі ўзрадаваўся, калі даведаўся, што той наведвае лекцыі прафесара Альтынга, які ў свой час яго, арыяніна ад дзеда-прадзеда, здолеў евангелікам зрабіць. Але, адклаўшы рэлігійныя спрэчкі да заўтрашняга дыспуту, таварыства звярнулася да больш цікавых рэчаў. Няўрымслівы Стаброўскі запатрабаваў апавяданняў аб далёкай Бразіліі, і на нейкі час усе акунуліся ў дзіўны свет прыгод, марскіх паходаў і крывавых баёў…
— А што, найяснейшы князь, — хітра спытаў пан Крыштаф, заўважыўшы, як блішчаць вочы ў Багуслава. — Можа, і твая міласць паплыве са мной на пошукі славы ў далёкія краі?
Гэта быў неасцярожны жарт. Пан Пуцята, для якога, зважаючы на неспакойны характар гадаванца, далёкая Бразілія была прыкладна тым самым, што і пекла, імгненна ўскочыў на ногі з намерам выпхнуць небяспечнага госця за дзверы. Але той ужо зразумеў сваю памылку.
— Ну, Бразілія не Бразілія, — прымірэнча сказаў ён, — але калі ваша княжацкая міласць сапраўды аб гетманскай булаве марыць, я б раіў добра прыгледзецца да асаблівасцей галандскай фартыфікацыі. Цяпер бітвы не ў полі выйграюць, а мудрай аблогай…
Радзівіл прыязна прыняў гэтую думку, тым больш што яна адпавядала яго намерам.
Як толькі цёплае вясновае сонца пакрыла першай зелянінай гэтую дзіўную зямлю, Багуслаў адправіўся ў невялікую паездку па галандскіх гарадах, паслаўшы рэчы і сяго-таго са слуг у Амстэрдам морам. Арцышэўскі не змог яго суправаджаць, таму што яшчэ раней адбыў туды па просьбе купцоў Вест-Індскай гандлёвай кампаніі.
Аб’ехаўшы балоцісты Дрэнтэ, вандроўнікі павярнулі ў зялёную Фрысландыю з яе бязмежнымі пашамі, зялёнымі лясамі, старанна апрацаванымі палямі і блакітнымі плямамі азёраў, а затым пераправіліся морам у паўночную Галандыю, каб агледзець яе сярэднявечныя гарады-крэпасці з высокімі вежамі, байніцамі і пад’ёмнымі мастамі. Іх каменныя і на першы погляд непрыступныя сцены дзіўна кантраставалі з навакольнымі мірнымі краявідамі. Аднак старажытныя ўмацаванні ўжо даўно прайгралі бітву з часам, стаўшы пастаўшчыкамі матэрыялаў для дамоў прадпрымальных гараджан. Такая бестурботнасць толькі на першы погляд здавалася легкадумнай злачыннасцю. З таго часу, калі само жыццё паказала ўсе недахопы італьянскай фартыфікацыйнай сістэмы з яе дарагой і неэфектыўнай сеткай высокіх каменных валоў, не пакрытыя зямлёй каменныя муры якіх хутка знішчаліся прыцэльным артылерыйскім агнём, людзі даверылі сваю абарону вадзе. Радзівіл і яго спадарожнікі захоплена аглядалі шырокія равы, напоўненыя вадой, нізкія земляныя валы без каменных надбудоў, прыкрытыя яшчэ адным, больш нізкім валам, які закрываў сабой роў; шматлікія знешнія ўмацаванні — равеліны[95], дэмілюны[96], горнверкі[97] і кронверкі[98], прымяненне якіх вызначаў мясцовы рэльеф. І, нарэшце, сапраўдны цуд інжынерыі — дамбы і шлюзы, якія падавалі ваду ў равы, а таксама пры неабходнасці дазвалялі затапіць бліжэйшыя землі падчас варожага нашэсця. Усе гэтыя хітрыкі тлумачылі падарожнікам каменданты крэпасцей і камандзіры гарадскіх гарнізонаў, якія былі рады зрабіць паслугу дапытліваму прынцу. Амаль усе яны былі тутэйшыя і дрэнна валодалі іншымі мовамі, акрамя сваёй, таму мець зносіны з імі было складана. Але хутка з’явілася магчымасць абысці і гэтую нязручнасць…
95
Равелін — дапаможнае фартыфікацыйнае збудаванне трохкутнай формы, размешчанае перад ровам крэпасці паміж бастыёнамі, якое служыла для прыкрыцця крапасных сцен ад артылерыйскага агню, нападаў праціўніка, а Таксама для збору войскаў гарнізона перад вылазкай.
96
Дэмілюн — паўкруглае або падковападобнае збудаванне перад курцінай або бастыёнам для абароны хадоў або рова. Пасля трансфармавалася ў равелін.
97
Горнверк (ням. Hornwerk — «рагавое ўмацаванне») — у бастыённай сістэме фартыфікацый знешняе дапаможнае ўмацаванне, якое служыла для ўзмацнення знешняй абароны крэпасці і складалася з бастыённага фронту і двух крылаў (эпалементаў), высунутых у бок саперніка перад галоўным крапасным валам.
98
Кронверк (ням. Kronwerk — «каронападобнае ўмацаванне») — знешняе дапаможнае ўмацаванне, якое складаецца з бастыёна і двух паўбастыёнаў на флангах і павінна перашкодзіць варожай атацы на галоўную крапасную вежу. Кронверк узводзіўся насупраць крапасных курцін і звычайна злучаўся з крэпасцю двума доўгімі бакамі.