Каменнае сэрца
- Автор: Севярынец Павал
- Год: 2018
- Язык: белорусский
- Жанр: Публицистика
Электронная книга - «Каменнае сэрца». Краткое содержание книги:
17 жніўня 2013 г.
LXXVII. СТАТКЕВІЧ
І явіўся яму Анёл Гасподні,
І сказаў яму:
Гасподзь з табою, муж дужы!
Судзьдзяў 6:12
Пра існаваньне Міколы Статкевіча я даведаўся ў той самы дзень, калі стаў беларускім нацыяналістам. У пачатку 1994-га, перад прэзідэнцкай кампаніяй, у Віцебску, у Акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа — тым самым, што збудаваны на месцы старажытнага Верхняга замка і на даху якога дагэтуль мрояцца вежы камяніцы Альгерда, — выступаў Зянон Пазьняк.
Акрамя колькіх соцень прыхільнікаў, Зянона сустракала і чорная сотня камуністаў ды славянасаборнікаў: у цёмных палітонах ды ў куртках з плакатамі пра «фашизм» і «единство народов». яны сталі шэрагам перад калонамі тэатра і загарадзілі ўваход.
І тады хлопцы зь Беларускага згуртаваньня вайскоўцаў у барэтах з «Пагоняй» ды бел-чырвона-белымі нашыўкамі на камуфляжы па-жаўнерску, радком прайшліся ўздоўж чорных, пазрывалі агітацыю ды пашыхтаваліся ля ўвахода, каб віцьбічы змаглі прайсьці. Каманды гэтым хлопцам — з характэрнай картавінкай, але зычна — аддаваў малады Мікола.
А потым аказалася, што галоўнае наша зь ім скрыжаваньне — рог вуліцаў Нямігі і Ракаўскай. Там стаіць фундаваная ў ХУП стагодзьдзі Статкевічамі мая царква, Сьвята-Петра-Паўлаўскі сабор. У часы Контррэфармацыі адзіны дзеючы праваслаўны храм Мінска (тады — у юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхата), пасьля разбору Рэчы Паспалітай ён быў адрамантаваны на царскія грошы — і перайменаваны ў Кацярынінскую царкву. Менавіта тут, дзе адбываюцца беларускія набажэнствы і выдаецца львіная доля беларускамоўных праваслаўных кніг, я ўпершыню спавядаўся і прымаў прычасьце і якраз тут пачынаў дзень Плошчы.
Здавалася б, сам Статкевіч у царкве бывае нячаста. Але самая ўражвальная евангельская ўспышка — гэта калі на зломе, з трэскам касьцей, дзе і вернікі ніякавеюць, у ня надта рэлігійным чалавеку раптам адкрываецца Ісус.
Вось 20 жніўня 1991-га, назаўтра пасьля путчу, Статкевіч выступае супраць ГКЧП, пачынае ствараць Беларускае згуртаваньне вайскоўцаў — а потым прарываецца на радыё і зьвяртаецца з заклікам не падпарадкоўвацца хунце.
Вось падчас хапуна на «Маршы Свабоды» Статкевіч прыкрывае сабой падлеткаў і дзяўчат ад ашалелага сьпецназа — і грыміць ў турму.
Вось на акрэсьцінскіх «сутках» апякае навічкоў, заступаецца за маладафронтаўцаў перад канвоем ды аддае сваё паліто.
Вось у «амерыканцы» ён адзіны больш за месяц трымае галадоўку пратэсту — і мы ўжо наварочваем па сваіх камерах гэбоўскі супчык, а ён у карцары цягне лямку за ўсіх.
Вось у Магілёўскай турме Статкевіч дамагаецца, каб зьняволеным пачалі выдаваць належныя, паводле ўрадавых пастановаў, прадметы гігіены — і толькі чуваць, як грукаюць «кармушкі», і камера за камерай, «крытка» пачынае радасна раўці.
Ад колькіх добрапрыстойных, салідных, пасьпяховых і глянцавых дзеячаў даставалася Статкевічу: маўляў, і недамоваздольны, і некамандны, і разбуральнік, і скандаліст, і, аёечкі, знаёмы з Шэйманам (які калісьці ўступіў у БЗВ)...
Але потым раптам аказвалася, што і выйсьці на вуліцу ратаваць нацыянальны гонар, або сказаць праўду ўголас, або хаця б сустрэць небясьпеку ў твар, калі ўсе бягуць, больш няма каму.
.А даць поўху вылюдку, аўтару «Дзяцей хлусьні», акрамя Статкевіча, ахвотных няма.
.А з кандыдатаў Плошчы ён адзіны дагэтуль застаецца за кратамі.
Статкевіч нязручны? Востры? Яршысты? А дзе, скажыце, вы бачылі сапраўднага шляхціца без асабістай незалежнасьці, бяз годнасьці, бяз шаблі, выхапленай з похваў?
Статкевіч — баец. Гульцоў у беларускім палітыкуме хапае, байцоў вобмаль. Дык майце ж на ўвазе, ён баец, з усімі, як кажуць, вынікаючымі.
У 2010-м менавіта Статкевіч перамог на грамадскіх дэбатах тут.бая, і менавіта яго, свайго цёзку, калі на гэты раз верыць Аляксандру Рыгоравічу, ацаніў маленькі Міколка: «Не дасі цацку — прагаласую за Статкевіча».
Да яго ўвесь час падсаджваюць правакатараў або заразна хворых.
Мне перапіска са Статкевічам забароненая. Яму прыходзіць толькі канверт з надпісам цэнзара. У 2005-м паехалі мы зь ім як падзельнікі на «хімію» пасьля шэ-
сьця супраць рэферэндуму аб трэцім тэрміне: мне ў лес, яму сьпярша — рамантаваць лядоўні, а потым у зачуханы калгас. Трэба ж было неяк прынізіць падпалкоўніка са слуцкім шляхецкім гербам, кандыдата тэхнічных навук, аўтара больш як 60 працаў у галіне аўтаматычных сістэмаў, эрганомікі, інжынернай і сацыяльнай псіхалогіі, з дысертацыяй «Тэорыя эфектыўнага ўзаемадзеяньня чалавека і машыны ў сістэме кіраваньня».