Каменнае сэрца
- Автор: Севярынец Павал
- Год: 2018
- Язык: белорусский
- Жанр: Публицистика
Электронная книга - «Каменнае сэрца». Краткое содержание книги:
Жывыя, нават гарэзьлівыя чорныя вочы, шчокі здаровага румянку, срэбная сівізна, каржакаватая постаць, і ўсё цела нахіленае наперад, як супрацьвага ношы за плячыма.
Невысокая, ёмістая, зараджаная, яна пасьпявала ўправіцца ў хляве, і на гародзе, і на рэчцы зь бялізнай, і на далёкіх пайках зь сенам для каровы, і зьбегаць у лес па чарніцы ды баравікі.
І гэта ёй, працаўніцы, каторая цягнула, лічы, дзьве сям’і, сталінская дзяржава не выдавала пашпарта, каб замацаваць савецкі прыгон, ажно да часоў застою.
Неяк спрачаліся з бабуляй, на якой мове яна размаўляе. «Ай, можа й па-руску», — зухавата адбівалася яна. Некалькі дзён занатоўваў яе самыя ўжывальныя словы. Дзьве траціны аказаліся чыста беларускія, 30%— трасянкі (расейскія словы з тэлевізара, прагавораныя зь беларускай фанетыкай), астатняе — тутэйшыя дыялектныя.
«Мама, калі вы прагаласуеце за Лукашэнку — вашага ўнука Пашку пасадзяць», — яшчэ ў 2001-м даводзіў ёй тата. Так бабуля Марыя стала выбаршчыцай дэмакратаў.
Цяпер, па яе сьмерці, адчуваеш пранізьліва й востра: летнія месяцы, калі бацькі адпраўлялі нас у вёску, былі проста сьвятам жыцьця.
Унорыца. Вёска, выцягнутая ў дубах ды бярозах уздоўж высокага правага дняпроўскага берага. На дзень нараджэньня бабулі Марыі, пад Вялікдзень, — быццам нявеста, у аблоках квітнеючых садоў, уся ў россыпах белых пялёсткаў... Каменка, малады лясок побач, поўны чырвонагаловых падасінавікаў і ўлюбёных бабуліных крэпкіх зялёных сыравежак... Рака. Неаглядная плынь вады, далёкі пошум маторак. Хата на беразе, з гарода прыступкі спускаюцца ў самы Дняпро, там калінавы зарасьнік і раптоўны выбух язьміну.
Бабуліна Ўнорыца зь яе гародам, кароўкаю, сьвежыной, сырадоем, рыбаю, ягадамі ды яблыкамі заўжды была раздольлем ядомага, раем сакавітае смакаты.
Бабуля, што недаядала ў сваю найлепшую пяшчотную пару, заўжды выстаўляла на стол усё, што было ў хаце — ад вяндліны ды кілбасаў, заліўное рыбы і вантрабянак да пірагоў, тваражкоў, ягадаў з цукрам і сьмятанкаю. Прападала ў бульбе ды ў лесе, здавала яблыкі, рабіла закаткі, разьмяркоўвала і ўраджай, і пенсію, і заробкі на кірмашы з грыбоў-ягадаў паміж сынамі і ўнукамі, нягледзячы на іх пярэчаньні, каб, крый Божа, ніхто не застаўся галодны.
Колькі гадоў таму ў бабулі адабралі апошняга кабанчыка. Забаранілі сыны — бо васьмідзесяцігадовая, з анямелымі рукамі, яна ўсё надрывалася, цягала вы-варю ў хлеў. Было шмат угавораў, крыку і сьлёзаў... Сышліся на курах.
Апошні месяц бабуля, каторая цэлае жыцьцё карміла ўсіх блізкіх, піла толькі ваду. Сьцюдзёную-сьцюдзёную. Нават ад булёнчыка ці кампоціка ёй рабілася млосна.
А вакол усё аж буяла, сьпела, налівалася сокам, смажылася да духмяніла...
І тады простая беларуская сялянка зь біблейскім імем Марыя, падобная то на сястру Марфы, то на Марыю Магдаліну, то на Матулю Госпада, маці трох сыноў, бабуля сямёх унукаў і прабабка сямёх праўнукаў, стомлена легла ў сьветлы, амаль празрысты дняпроўскі пясочак. І паплыў над ракою крыж.
І паляцела душа, лёгкая-лёгкая, зрабіўшы разьвітальнае кола па-над плоднай, у яблыках белага наліву, кроплях парэчак, з пахам цёплага хлеба Ўнорыцай, над грыбной Каменкай, лугам, дзе пасьвілі кароў, царквой у суседняй Азершчыне, туды, дзе нарэшце няма ані голаду, ані клопату, ані сьмерці, — куды паклікаў Марыю Бог.
11 жніўня 2013 г.
LXXVI. ГЕНШ БЕЗ ГРАМАДЗЯНСТВА
Яна пайшла і абвясьціла тым,
што былі зь Ім, што плакалі і галасілі,
але яны, пачуўшы, што Ён жывы
і яна бачыла Яго — не паверылі.
Марка 16:10-11
У лістах у каменду мне часта дасылаюць вершы. Купалу, Багдановіча, Караткевіча, Гілевіча, Барадуліна. Але яе вершаў больш, чым астатніх. Можа быць, таму, што яна хрысьціянка з празрыстым сэрцам. Можа, таму, што пасьля допытаў Цанавы і катаваньняў у «амерыканцы» яна восем гадоў гніла ў страшнай ссылцы на Поўначы. А можа, проста таму, што адмовілася ад савецкага грамадзянства, казала «Не!» і Максіму Танку, і Аляксею Карпюку, і Паўліне Мядзёлцы — і не дачакалася рэабілітацыі ані са сьмерцю тырана, ані з «адлігай», ані нават з развалам імперыі.
Гэты ўсё яна, беларуская гаыбіня... Ціхія ліцьвінскія ваколіцы, скрозь у крынічных заблытаных рэчках, дрымотных правалах пушчаў і сьветлых узгор’ях з могілкамі на вяршынях. Самае месца для таго, хто верыць у Бога, любіць сваю краіну і не здаецца злу. Для генія беларускага Евангельля.
Толькі тады, калі на пахаваньне Ларысы Геніюш у красавіку 1983-га прыйшлі тысячы жыхароў Зэльвы, прыехалі менчукі, гарадзенцы, берасьцейцы, пісьменьнікі, мастакі, колішнія вязьні і моўчкі, пад прыцэлам гэбоўскіх камераў, ішлі сьледам за яе труной — а яна плыла, цякла, як рака, ціха склаўшы рукі на замерлым сэрцы, гледзячы ў неба, — толькі тады, запозна, яны дапялі, чаму яна ўсё-такі адмаўлялася.