Związek żydowskich policjantów [The Yiddish Policemen's Union - pl]

— Nie pan pierwszy mi to mówi — wzdycha Landsman. — Przykro mi, że właśnie panu muszę to wyznać.

— Bierze pan jakieś leki?

— Nie, właściwie nie.

— Właściwie nie?

— Nie chcę.

— Nie chce pan.

— No, wie pan. Boję się, że mnie otępią.

— To by wyjaśniało pańskie picie — mówi doktor. Jego słowa mają sardoniczny posmak lukrecji. — Podobno alkohol cudownie przeciwdziała otępieniu. — Podchodzi do drzwi, otwiera je i wpuszcza Indianina, posterunkowego, który przyszedł po Landsmana. — Detektywie Landsman — kontynuuje swój koncept — niech mi będzie wolno zauważyć, że doświadczenie uczy, iż ludzie, którzy boją się otępieć, na ogół już dawno stracili ostrość.

— Tako rzecze wielki swami — mruczy pod nosem posterunkowy.

— Zamknijcie go — poleca doktor i rzuca kartę Landsmana na tacę pod ścianą.

Indiański gliniarz ma głowę jak sekwojowy kołek i najbrzydszą fryzurę, jaką Landsman kiedykolwiek widział, iście nieludzkie połączenie podgolonego karku i stylu pompadour z bułą nad czołem. Ślepym korytarzem prowadzi Landsmana do metalowych schodów na piętro miejskiego aresztu St Cyril. Cela bez krat ma zwykłe metalowe drzwi, jest w miarę czysta i w miarę dobrze oświetlona. Na pryczy leży materac, poduszka oraz złożony w kostkę koc. Kibel wyposażony jest w deskę. Na ścianie wisi przykręcane metalowe lusterko.

— Apartament dla VIP-ów — mówi gliniarz.

— Szkoda, że nie widziałeś, jak ja mieszkam — odpowiada Landsman. — Jest tam prawie tak ładnie jak tutaj.

— To nic osobistego — zastrzega gliniarz. — Inspektor specjalnie chciał, żeby pan o tym wiedział.

— Gdzie jest inspektor?

— Próbuje to załatwić. Jak ci faceci złożą skargę, to zaleje nas gówno w dziewięciu smakach. — Wykrzywia twarz w pozbawionym humoru uśmiechu. — Nieźle pan przyjebał temu kulawemu żydkowi.

— Kim oni są? — pyta Landsman. — Sierżancie, kurwa, co ci Żydzi tutaj kombinują?

— To ośrodek rehabilitacyjny — informuje sierżant z równie dojmującym brakiem uczucia jak doktor Rau, gdy pytał Landsmana o alkoholizm. — Dla zbłąkanej żydowskiej młodzieży, uwikłanej w sidła przestępczości i narkomanii. Przynajmniej tak słyszałem. Niech się pan zdrzemnie, panie śledczy.

Gliniarz odchodzi. Landsman wpełza na pryczę, naciąga koc na głowę, lecz jest już za późno: jeszcze nic nie czuje, jeszcze nie wie, co takiego mógłby czuć, gdy z głębi jego ciała wyrywa się szloch i więźnie mu w krtani. Łzy palące pod powiekami są jak alkoholiczny dygot — niczemu nie służą i nie można nad nimi zapanować. Landsman wtula twarz w poduszkę i po raz pierwszy od śmierci Naomi czuje się całkowicie samotny.

Dla uspokojenia wraca myślą do pokoju 208. Wyobraża sobie, że jest Mendlem Szpilmanem, leży na opuszczanym tapczanie w wytapetowanej komórce i odtwarza w myślach drugą partię meczu Alechin-Capablanca z Buenos Aires 1927 roku, podczas gdy hera obraca jego krew w cukier, a mózg w łapczywy język. No. Więc kiedyś szykowano dlań garnitur cadyka ha-Dor, on jednak uznał, że to kaftan bezpieczeństwa. Dobra. Potem zmarnował mnóstwo lat. Grał w szachy, żeby zdobyć pieniądze na dragi. Mieszkał w podłych hotelach. Ukrywał się przed pełnym sprzeczności przeznaczeniem, wyznaczonym z jednej strony przez geny, z drugiej zaś — przez Pana Boga. I nagle, pewnego dnia, znajdują go jacyś ludzie, otrzepują z kurzu i wywożą do Peril Strait, do lekarza, do tej niby-kliniki, zbudowanej dzięki szczodrości amerykańskich Żydów, różnych Susie, Barrych i Marvinów, w której mają go wyczyścić i poskładać do kupy. Po co? Bo jest im potrzebny. Bo zamierzają go uzdatnić. A on chce z nimi jechać, godzi się na to — Naomi nigdy nie podjęłaby się przewiezienia Szpilmana pod eskortą, gdyby zwęszyła choćby najmniejszy ślad przymusu. Więc dla Szpilmana coś w tym musi być: pieniądze, obietnica wyleczenia, odzyskanie świetności, pojednanie z rodziną, nawet wyplata w formie narkotyków. Lecz gdy Szpilman przylatuje do Peril Strait, żeby zacząć nowe życie, coś sprawia, że zmienia zdanie — coś, co widzi, pojmuje, rozumie. Albo po prostu oblatuje go strach. I zwraca się o pomoc do dziewczyny, która dla niezliczonych ludzi, najczęściej tych najbardziej zagubionych, pełni funkcję jedynego przyjaciela na świecie. I Naomi zabiera go stamtąd, zmieniając po drodze plan lotów, po czym załatwia mu transport do taniego motelu z córką sprzedawcy ciast. Jej hybris zostaje ukarana; tajemniczy Żydzi doprowadzają do katastrofy samolotu i zaczynają polować na Mendla. Szpilman znów zapada się pod ziemię, chowa się w Zamenhofie przed kolejnymi wcieleniami i leży twarzą w dół w obskurnym pokoju, zbyt nawalony, by myśleć o Alechinie, Capablance czy obronie hetmańsko-indyjskiej. Zbyt nawalony, by usłyszeć pukanie.

— Miśko, nie musisz pukać — mówi Landsman. — Przecież to areszt.