Вечары на хутары ля Дзіканькі
- Автор: Гоголь Николай Васильевич
- Год: 1950
- Язык: белорусский
- Год: Дзяржаўнае выдавецтва БССР
- Переводчик: Максім Лужанін
- Жанр: Русская классическая проза
Электронная книга - «Вечары на хутары ля Дзіканькі». Краткое содержание книги:
Шаблі страшна бразнулі, жалеза секла жалеза, і іскрамі, быццам пылам, абсыпалі сябе казакі. З плачам пайшла Кацярына ў асобную святліцу, кінулася ў ложак і захінула вушы, каб не чуць шабельных удараў. Але не так блага біліся казакі, каб можна было заглушыць іх удары. Сэрца яе хацела разарвацца на часткі. Па ўсім яе целе, чула яна, як праходзілі гукі: тук, тук. «Не, не ўтрываю, не ўтрываю… Можа, пунсовая ўжо кроў б'е крыніцаю з белага цела. Можа, цяпер у знямозе мой любы, а я ляжу тут!» І ўся бледная, ледзь пераводзячы духі, увайшла ў хату.
Роўна і страшна біліся казакі. Ні той, ні другі не можа адужаць. Вось наступае Кацярынін бацька, паддаецца пан Даніла. Наступае пан Даніла, паддаецца суровы бацька, і зноў упораўні. Кіпяць. Размахнуліся… ух! Шаблі звіняць… і, загрымеўшы, адляцелі ўбок клінкі.
«Дзякуй табе, божа!» сказала Кацярына і ўскрыкнула зноў, калі ўбачыла, што казакі ўзяліся за мушкеты. Прыправілі крэмені, узвялі куркі.
Стрэліў пан Даніла, не ўлучыў. Злажыўся бацька… Ён стары; ён не бачыць так добра, як малады, аднак-жа не дрыжыць яго рука. Стрэл загрымеў… Пахіснуўся пан Даніла. Пунсовая кроў афарбавала левы рукаў казацкага жупана.
«Не», закрычаў ён: «я не прадам гэтак танна сябе. Не левая рука, а правая атаман. Вісіць у мяне на сцяне турэцкі пісталет: яшчэ ні разу за ўсё жыццё не здраджваў ён мне. Злазь са сцяны, стары таварыш! зрабі сябру паслугу!» Даніла працягнуў руку.
«Даніла!» закрычала ў адчаі, схапіўшы яго за рукі і кінуўшыся яму ў ногі, Кацярына: «не за сябе малю. Мне адзін канец: недастойная тая жонка, што жыве пасля свайго мужа. Дняпро, халодны Дняпро, будзе мне магілаю. Але паглядзі на сына, Даніла, паглядзі на сына! Хто прыгорне беднае дзіця? Хто прылашчыць яго? Хто навучыць яго лётаць на вараным кані, біцца за волю і веру, піць і гуляць па-казацку? Гінь, мой сыне, гінь! Цябе не хоча ведаць бацька твой! Глядзі, як ён адварочвае твар свой. О! я цяпер ведаю цябе! ты звер, а не чалавек! У цябе ваўчынае сэрца, а дума падступнай гадзіны. Я думала, што ў цябе кропля жалю ёсць. Што ў тваім каменным целе чалавечае пачуццё гарыць. Шалёна-ж я ашукалася. Табе гэта радасць прынясе. Твае косці пачнуць танцаваць у труне ад весялосці, калі пачуюць, што недавяркі ляхі кінуць у полымя твайго сына, калі сын твой будзе крычаць пад нажамі і акропам[66]. О, ведаю цябе! Ты рад-бы з труны ўстаць і раздзімаць шапкаю агонь, які ўзвіхрыцца пад ім!»
«Чакай, Кацярына! ідзі, мой ненаглядны Іван, я пацалую цябе! Не, дзіця маё, ніхто не кране валаска твайго. Ты вырасцеш на славу айчыны, як віхор, будзеш ты лётаць перад казакамі, з аксамітнай шапачкай на галаве, з вострай шабляю ў руцэ. Дай, бацька, руку! Забудзем, што было паміж намі. Што зрабіў перад табою несправядлівага, прызнаюся. Што-ж ты не падаеш рукі?» гаварыў Даніла Кацярынінаму бацьку, які стаяў на адным месцы, не выражаючы на твары сваім ні гневу, ні замірэння.
«Бацька!» закрычала Кацярына, абняўшы і пацалаваўшы яго: «не будзь няўмольны, даруй Данілу: ён не засмуціць цябе болей!»
«Для цябе толькі, дачка мая, дарую!» адказаў ён, пацалаваўшы яе і дзіўна бліснуўшы вачамі.
Кацярына крыху здрыганулася: дзіўны ёй здаўся і пацалунак, і дзівосны бляск вачэй. Яна ўзлакацілася на стол, на якім перавязваў параненую руку пан Даніла, перадумваючы, што блага і не па-казацку зрабіў, папрасіўшы дараваць, калі не быў ні ў чым вінаваты.
IV
Бліснуў дзень, але не сонечны: неба хмарылася, і тонкі дождж сеяўся на палі, на лясы, на шырокі Дняпро. Прачнулася пані Кацярына, але не радасная, вочы заплаканыя, і ўся яна смутная і неспакойная. «Муж мой любы, муж дарагі, дзіўны сон мне сніўся!»
«Які сон, мая любая пані Кацярына?»
«Снілася мне, дзіўна дапраўды, і так яскрава, быццам на яве, снілася мне, што бацька мой ёсць той самы пачвара, якога мы бачылі на вяселлі ў есаула. Але прашу цябе, не вер сну: якога глупства не прыбачыцца! Быццам я стаяла перад ім, дрыжала ўся, баялася, і ад кожнага слова яго стагналі мае жылы. Калі-б ты чуў, што ён гаварыў…»
«Што-ж ён гаварыў, мая залатая Кацярына?»
«Гаварыў: „ты паглядзі на мяне, Кацярына, я прыгожы! Людзі дарма гавораць, што я брыдкі. Я табе буду слаўным мужам. Зірні, як я паглядаю вачыма!“ Тут наставіў ён на мяне вогненныя вочы, я ўскрыкнула і абудзілася».
«Так, сны гавораць многа праўды. Аднак-жа ці ведаеш ты, што за гарою не так спакойна. Ледзь не ляхі пачалі выглядаць зноў. Мне Гарабець прыслаў сказаць, каб я не спаў. Дарэмна толькі ён клапоціцца; я і без таго не сплю. Хлопцы мае за гэту ноч ссеклі дванаццаць засекаў. Паспаліцтва[67] будзем частаваць свінцовымі слівамі, а шляхціцы патанцуюць ад батагоў».
66
Кіпень, гарачая смала.
67
Паспалітая Жэч — назва польска-літоўскай дзяржавы.