Пляц Волі
- Автор: Пашкевіч Алесь
- Год: 2001
- Язык: белорусский
- Жанр: История
Электронная книга - «Пляц Волі». Краткое содержание книги:
Раман складаецца з некалькіх частак, маюць розных герояў, але нязьменнае толькі імкненьне да незалежнасьці Радзімы.
Першая частка распавядае пра першыя спробы стварэньня незалежнай БНР ды пра змаганьне за яе са зброяй у руках падчас Слуцкага збройнага чыну ў 1920 годзе, калі невялікая Случчына паўстала супраць бальшавіцкага прыгнёту за вольную Беларускую Народную Рэспубліку.
Кніга другая прысьвечаная таленавітаму палітыку і вайскоўцу, які у кожны момант сваго жыцьця імкнуўся дасягнуць аднае мэты ― вольнай Беларусі.
Нягледзячы на мастацкі характар твору, захапляе яго глыбокая гістарычнасьць, падмацаваная дакумэнтальнымі сьведчаньнямі.
Дабраліся да Покаршава. Вёска багатая, вулка ўся дубамі аграмаднымі абсаджана. Як склалася ўжо, па хатах «дзядоў» выправілі: ніякавата, сарамліва ўсё ж неяк самім хадзіць было.
Ён тады, здэцца, падсядзёлак папраўляў, калі да яго нечакана звярнуліся:
― А говорят, земля большая! А выходит — и разминуться трудно!
Бровы прыхмурыў тады, наструніўся («Хто тут па-руску гаварыць можа?»), а як угледзеўся ў чалавека, калі той вуха прастрэленае пачухаў — так і ў ладкі ляснуў.
― Скуль ты тут узяўся?! Юрка, ці пазнаеш?!
Юрка, бачна было, яшчэ не ўцяміўся.
― Из одного плена в другой плен попал… — заліхвацка зазвінеў колішні чырвонаармеец і па плячы яго стукнуў: — Только отсюда, братцы, освобождать пока не надо! — І зарагатаў ледзь не на ўсю вулку.
Надакучыла салдату дым ды пыл дарожны глытаць. Паланіла яго ўдавіца покаршаўская, падсаладзіла жытку паходную — і прыстаў да яе, і во як радуецца цяпер. Плот з дубовымі шуламі нядаўна, пэўна (вунё як свежым свеціцца!), паставіў, ― надоўга, відно, асталёўваўся…
― Пойду, чтоли, Марильку свою подлабуню, пускай расскупится маленько… — Зноў вуха пашкроб — і да хаты (яна побач была) рушыў — як яму з Юркам падалося, досыць нерашуча.
Ужо калі ледзь не ад'язджалі, на двары «дызерцір» з'явіўся. Пераможна да іх дацыбаў, брус сала з-пад пахі на салому выклаў. А тады і сама Марылька вытыркнулася з дзвярэй, агледзелася і — баржджэй да воза.
― Вы, гэта, яшчэ брынду во ягоную забярыце, — і вінтоўку між лёстак на калёсы ўсунула. — А да сала, думаю, цыбуліны самі знойдзеце… — і галаву з неўтаймоўнымі жаўтлявымі кудзяркамі набок схіліла, гарэзлівымі вачыма — мяккімі, шчасцем сваім нечаканым рассалоджанымі — хлопцаў абмерала і ўжо з-за веснічак дадала-зачапіла: — У нас тут, прыгледзьцеся, і ягадкі яшчэ ёсць!..
― Ну и сильная баба, огонь! — прымак-«дызерцір» правёў яшчэ ненатоленым поглядам сваю Марыльку.
― Слухай, а дзе той твой напарнік па адсідцы? — закарцела дазнацца Юрку.
― А подстрелили его поляки, в этом… Копыли загорает.
― Таксама некаму ставіць… плот? — ушпіліў Юрка.
― Х-ха, разбежался! Санотделенне там. В местечке и вся рота наша стоит.
― Што ж там за скарб такі, што цэлая рота пільнуе? — Юрка зацікавіўся пачутым.
― Ни кто там уже ни кого не пильнует… Просто ревком туда перебрался. Только вы это… В гости к нему соберетесь — про меня не сказывайте. Был Ванька на побегушках да весь выбегался…
― Што ж, хоць ніхто ў госці зваць нас не збіраецца… (Юрка задумаўся і па звычцы сваёй вусны змуліў моцна)…ды самім жа напрасіцца можна. Ахвота б толькі!
Развітваліся ледзь не як даўнія знаёмцы.
― А лучше всего на меня равняйтесь, пока ещё удовушки да девчата остались! — крыкнуў «дызерцір» на ад'езд і рыпнуў веснічкамі…
А ў абед — трэба ж, каб дзень такім багатым на нечаканкі выдаўся! — з «панам» Абрамовічам стрэліся, толькі вось у якой вёсцы — ужо не помнілася. Зрэшты, сустрэчы магло б не атрымацца, калі б не дзядок адзін, Ціхмеем што назваўся… З паўгадзіны стаяў, прыглядваў, хто што ахвяраваў войску, свае каментары даваў («Піліпіха б магла і болей грэчкі… Добрая ж была высыпала ў яе… Пэўна Хведзька Настуху і гэты год замуж аддаваць не збіраецца — столькі сала адваліў!..»), а затым і выпаліў:
― Можа і дарма гэта я за Польшчу падпісаўса?..
― За якую, дзед, Польшчу? — Алесь падумаў, што не дачуў.
― За яе, камар хай крэнду ейную лечыць, Польшчу гэтую… Прыйшлі вось агенты… А мне што? Можа, і ня горай будзе?
― Якія гэта яшчэ агенты прыйшлі?
― Ды не прыйшлі, а прыехалі. Вунё й яшчэ торкаюцца… Простыя агенты, двое, з паперкамі.
Тады Алесь расповед гэты дзедаў Юрку пераказаў. І той насцярожыўся. На воза дзеда ўссадзілі:
― То правядзі, дзеду, пакажы тых «агентаў».
А тыя ўжо ў апошняй хаце былі. Выйшлі спакойныя — і да коней, на хлопцаў і не зважалі. Юрка локцем пад бок:
― Глядзі! Гэта ж пісар Абрамовіч-Абрамоўскі!
А ў пісара і галава ад нечаканасці ў плечы ўпала. Потым усё ж сабраўся, партфелік рукой падціснуў — і ўжо бот тупаносы ў стрэмя ўткнуў, на каня хацеў прымастаколіцца, як да яго Юрка падскочыў:
― Не, пан дарагі, прабач, тут да цябе запытанейка ёсць… — і за рукаў хапіў. Напарнік Абрамовічаў побач з Алесем аказаўся, счытваючы ўспалох на вачах пісара, — і сам занепакоіўся…
― Дык што гэта за паперкі чароўныя ў вас?! Мо пакажаце?