Раскіданае гняздо крывіцкай славы
- Автор: Бутэвіч Анатоль
- Год: 2008
- Язык: белорусский
- Год: Беларуская навука
- ISBN: 978-985-08-0994-0
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Раскіданае гняздо крывіцкай славы». Краткое содержание книги:
Гародня (Гарадзень, Горадня, Гродна) – “каралеўскі” горад Трокскага ваяводства, як цэнтр удзельнага княства ўпершыню згадваецца ў Іпацьеўскім летапісе ў 1127 годзе. А князь гарадзенскі згадваецца ў летапісах пад 1116 годам. Раскопкі сведчаць, што яшчэ ў канцы Х стагоддзя ў сутоку ракі Гараднічанкі з Нёманам існавала славянскае паселішча. На Замкавай гары ў даўнасці быў збудаваны княскі палац – практычна магутная крэпасць з нябачанай па тым часе абарончай сцяной. Важны цэнтр палітычнага і дзяржаўнага жыцця ВКЛ. Тут неаднаразова бывалі вялікія князі літоўскія і каралі польскія, праходзілі важныя сходы і з’езды вялікалітоўскіх магнатаў. З 1376 года горад належыць вялікаму князю літоўскаму Вітаўту, які перабудаваў крэпасць і практычна надаў гораду значнасць другой сталіцы Княства. Пасля перамогі літоўска-польскіх войскаў на Грунвальдскім полі ў 1410 годзе Гародня набывае новы статус. У 1496 гораду нададзена магдэбургскае права. Тут знаходзілася сядзіба вялікіх князёў літоўскіх і каралёў польскіх, праходзілі соймы Княства – у 1501, 1506, 1522, 1566, 1567, 1568 гадах. Напрыканцы ХІV стагоддзя пабудаваны касцёл, названы Фарай Вітаўта. У 1576–1586 гадах Гародня была рэзідэнцыяй караля польскага і вялікага князя літоўскага Стэфана Баторыя. З 1673 года ў Гародні меў права праводзіцца кожны трэці сойм Рэчы Паспалітай. Таму замак пачалі значна перабудоўваць. У ім была Сенацкая зала, а ў будынку побач – Пасольская. У 1678 годзе ў замку адбыўся першы сойм, які адкрыў кароль Ян ІІІ Сабескі. Да канца ХVІІІ стагоддзя іх было праведзена 11. Апошні сойм адбыўся ў 1793 годзе. На ім зацверджана рашэнне аб другім падзеле Рэчы Паспалітай. У каралеўскім замку жыў апошні кароль Рэчы Паспалітай Станіслаў Аўгуст Панятоўскі. 25 лістапада 1795 года ў сваёй рэзідэнцыі ў Новым замку ён вымушаны быў адмовіцца ад каралеўскага пасада.
Рэч Паспалітая (Rzecz Pospolita, Rzeczpospolita) – традыцыйная назва польскай дзяржавы ў канцы ХV – ХVІІІ стагоддзяў. Існавала ў форме саслоўнай манархіі, улада перадавалася па спадчыне. Упершыню тэрмін ужыты ў пачатку ХІІІ стагоддзя ў хроніцы Вінцэнта Кадлубка. З часу Люблінскай уніі афіцыйная назва аб’яднанай польска-літоўскай дзяржавы. Феадальная федэратыўная дзяржава, у якую аб’ядналіся ў 1569 годзе Карона (Польшча) і Княства (Вялікае княства Літоўскае), з’яўлялася агульнай дзяржавай двух народаў. Існавала да 1795 года, пасля чаго была ліквідавана ў выніку трох падзелаў яе тэрыторыі. На чале стаяў пажыццёва абраны кароль, які адначасова насіў тытул вялікага князя літоўскага, рускага і жамойцкага. Аднак назва гэтая гістарычна ўжывалася і раней. Некаторыя гісторыкі робяць такую выснову: пасля уніі з Вялікім княствам Літоўскім польская дзяржава стала самай магутнай у Еўропе, у ХVІІ стагоддзі яна аказалася арэнай грамадзянскай вайны, а напрыканцы ХVІІІ стагоддзя стала ахвярай суседзяў.
Карона – назва ўласна Польшчы ў ХІV – ХVІІІ стагоддзях. Калі Рэч Паспалітая і Вялікае княства Літоўскае пасля Люблінскай уніі 1569 года былі аб’яднаны ў адну дзяржаву, ужывалася з мэтай адрозніць яе ад ВКЛ, поўная назва – Карона Каралеўства Польскага.
Малапольшча, Малая Польшча – гістарычная вобласць Польшчы ў верхнім і сярэднім цячэнні Віслы. З канца Х стагоддзя землі гэтыя знаходзіліся ў складзе старажытна-польскай дзяржавы Пястаў. Аб'ядноўвала Кракаўскую і Сандамірскую землі, якія пазней ператварыліся ў княствы. У ХІV – ХVІ стагоддзях лічылася найбольш эканамічна развітой і палітычна актыўнай. Кракаў з'яўляўся сталіцай і месцам каранацыі польскіх каралёў. Знікла ў выніку трох падзелаў Польшчы.
Кракаў – горад на поўдні Польшчы, з'яўляўся сталіцай Малапольшчы і месцам каранацыі польскіх каралёў (з 1320 года). У верхнім цячэнні Віслы. Згодна з паданнем, горад заснаваў міфалагічны Крак на месцы пасялення племя віслян. Ягоная дачка Ванда не захацела пайсці замуж за нямецкага рыцара і кінулася ў воды Віслы. Згадваецца ў 996 годзе. З канца Х стагоддзя ў складзе польскай дзяржавы. Каля 1040 года стаў рэзідэнцыяй уладароў і сталіцай дзяржавы. У Кракаве быў самы вялікі па еўрапейскіх мерках Рынкавы пляц, на якім каралі, у тым ліку Ягайла, пасля каранацыі прымалі прысягу мяшчан.