Раскіданае гняздо крывіцкай славы
- Автор: Бутэвіч Анатоль
- Год: 2008
- Язык: белорусский
- Год: Беларуская навука
- ISBN: 978-985-08-0994-0
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Раскіданае гняздо крывіцкай славы». Краткое содержание книги:
У Кацярыны і Яна ІІІ Вазы быў сын Жыгімонт ІІІ Ваза (20.6.1566 – 30.4.1632) – кароль польскі і шведскі.
ЖЫЦЦЯПІС
Ягайла, Якаў, Уладзіслаў ІІ (1351 альбо 1352 – 1.6.1434) – вялікі князь літоўскі (1377 – 1381, 1382 – 1392), вышэйшы князь літоўскі (1392 – 1434), кароль польскі Уладзіслаў ІІ (1386 – 1434), каранаваны 4 сакавіка 1386. Ягонае імя Ягайла перакладалі як крыклівы, сварлівы, гарлапан, шумны чалавек. Старэйшы сын вялікага князя літоўскага Альгерда і другой ягонай жонкі цвярской князёўны Улляны, унук Гедыміна. Разам з чацвёртай жонкай Соф’яй Гальшанскай (1405 – 12.9.1461, шлюб у Новагародку 24.2.1422) пачынальнік польскай дынастыі Ягелонаў (на беларускіх землях – Ягайлавічы). Існуе шмат выказванняў і меркаванняў, нават міфаў пра час Ягелонаў. Баляслаў Прус, напрыклад, пісаў: “Не бітвы і не перамогі робяць славу для ягелонскай эпохі, а нешта зусім іншае, штосьці зусім супраціўнае бітвам, а іменна: вольныя і добраахвотныя сувязі народаў. Літва пашлюбіла Польшчу не на грунце нейкага захопу, а ў імя “любові братэрскай” і “дзеля дабра абодвух народаў”. Не навязвалі нацыянальнасці, але роды польскія прынялі літоўскіх баяраў як сыноў і братоў... Не навязвалі ўлады, але пакінута Літве шырокая аўтаномія. Не прышчэплівалі гвалтам мовы, наадварот, нават Статут Літоўскі быў адрэдагаваны на рускай мове”.
Ядвіга Анжуйская (18.2.1374 – 17.7.1399) – кароль польскі (rex Polonae) з 1384 года, першая жонка Ягайлы, дачка Людвіка І Вялікага (1326 – 1382) – караля венгерскага (1342 – 1382), які пасля смерці свайго дзядзькі Казіміра Вялікага стаў і каралём польскім (1370 – 1382), і баснійскай княжны Эльжбеты. 15 чэрвеня 1378 года адбылася шлюбная дамова (pro futuro) у Гамбургу над Дунаем чатырохгадовай Ядвігі з аўстрыйскім княжычам пяцігадовым Вільгельмам Габсбургскім. Аднак сапраўднасць шлюб мог набыць толькі пасля дасягнення фізічнай сталасці – для дзяўчыны 12 гадоў, для юнака 14 гадоў. Ядвіга мусіла чакаць гэтага тэрміну пры двары цесця ў Вене, а Вільгельм у Кракаве.
10 жніўня 1382 года памёр бацька Ядвігі кароль венгерскі і польскі Людвік. У выніку розных пературбацый праз два гады Ядвіга была каранавана на караля польскага – іменна так называлі яе: кароль, а не каралева. Але паколькі была малалеткай, ёю апекаваліся і ад яе імя кіравалі Каронай малапольскія магнаты.
З волі польскіх рыцараў і шляхты 18 лютага 1386 года Ядвіга стала жонкай вялікага князя літоўскага Ягайлы. У 1392 годзе ажыццявіла падарожжа разам з мужам на літоўскія землі, дзе брала ўдзел у сустрэчы з Вітаўтам. Было заключана Востраўскае пагадненне (у Востраве каля Ліды) аб падзеле ўлады і гарантаванні самастойнасці Княства ў саюзе з Каронай. Ягайла прызнаў асобнасць Вялікага княства Літоўскага пад уладай Вітаўта і надаў яму пажыццёвы тытул вялікага князя (magnus dux), а сабе пакінуў тытул найвышэйшага князя (supremus dux). Вітаўт з Ганнай прысягнуў на вернасць Кароне і самой каралеве Ядвізе. Гэта спыніла іхнія міжусобныя сутычкі.
Пры Пражскім універсітэце ў 1397 годзе арганізавала бурсу для літоўскіх клірыкаў. Разам з Ягайлам стала фундатаркай у Кракаве кляштара славян-бенедыктынаў з Прагі. Садзейнічала аднаўленню Кракаўскага універсітэта, якому адпісала амаль усе свае багацці.
22 чэрвеня 1399 года ў Ядвігі і Ягайлы нарадзілася дачка Эльжбета, якую назвалі ў гонар Ядвізінай маці. Яна мела і другое імя – Баніфацыя, па хросным бацьку, якім быў папа рымскі Баніфацый ІХ. Ягайла выслаў у многія сталіцы Еўропы ганцоў, каб яны паведамілі аб гэтым, як раней такім жа чынам абвясціў ім пра цяжарнасць сваёй жонкі. У Кракаў з’ехаліся высокія госці з розных краін. Быў тут і Вітаўт з жонкай Ганнай. Аднак лёс распарадзіўся іначай: 13 ліпеня 1399 года Эльжбета-Баніфацыя памерла.
Памерла Ядвіга 17 ліпеня 1399 года ва ўзросце 25-ці гадоў. Перад смерцю яна зрабіла духоўнае распараджэнне. Даручыла, каб усе каштоўнасці, усе ўборы, усе наяўныя грошы яе казны, уся рухомая маёмасць пайшлі на дапамогу бедным і на аднаўленне Кракаўскага універсітэта. А Ягайлу параіла, каб ён не страціў польскай кароны і таму ўзяў шлюб з Ганнай Цылейскай, забытай унучкай Казіміра Вялікага. Ядвігу пахавалі ў Вавельскай катэдры поруч з дачкой. Паны польскія паўторна склалі прысягу Ягайлу як каралю. Жалобу дэманстратыўна насіў у Вене і аўстрыйскі княжыч Вільгельм Габсбургскі. У 1997 годзе кананізавана як святая.