Палеская элегія

   —  Бач ты, граматны канваір, — кажа Кудака і ўстае з зямлі. — Ну, хлопцы, я пайшоў. Заўтра ранэнько пойду косыты.

   —  А мы заўтра, — кажа Сцёпа, — пожэнэмо з Валодзёю коровы, учэргу...

Так, у гэтым маёнтку некалі жылі паны, цяпер, во, тут будуць жыць немцы са сваім канваірам. Палавіна будынка з вялікай залай — гэта Дом культуры спіртзавода, там круцяць кіно, а ў выхадныя дні і ў святы — музыка з танцамі, школьнікі ставяць канцэрты, Ларыса чытае на сцэне вершы на памяць, тры медсястры пяюць рускія і ўкраінскія песні, настаўнікі чытаюць з паперак пра пяцігодку, пра калгасы, пра шкоду царквы, жонка Падвальнага чытае з газеты пра шкоду п’янства, мужчына з горада, у сінім кіцелі, расказваў са сцэны людзям пра тое, як вялікі і мудры Сталін уцёк з Сібіры і кіраваў рэвалюцыяй і што ён хоча, каб народ і тут, у былой Заходняй Беларусі, пайшоў у калгасы і жыў шчасліва на зло імперыялізму. Мы, дзеці, стаялі ля дзвярэй, па кутках залы або сядзелі на падлозе перад сцэнай, слухалі і дружна ляскалі ў далоні. Калі пачыналіся танцы, мы, хлопцы, ганялі вакол маёнтка дзяўчатак, лавілі іху вячэрнім змроку за рукавы і косы, дзяўчаткі весела вішчалі, рагаталі, некаторыя плакалі, — «Скажу татові!» — і доўга не йшлі дахаты. Толькі Ларыса адразу выходзіла з залы на вуліцу і йшла між мамай і бацькам дахаты, ніколі не азіралася і таму не ведала, што я глядзеў ёй услед. Аднойчы я хацеў з-за дрэва кінуць далёка перад Ларысай маленькі-маленькі каменьчык або шышку, каб яна азірнулася, а я б хаваўся за дрэвам, але падумаў, што я ж піянер і так рабіць нельга...

Сядзім на траве за шырокім дубам, глядзім на немцаў а яны нас не бачаць. Раптам Антэк усхапіўся з чацвярэнькаў, растапырыў пальцы рук, ударыў нагой па зямлі, радасна прамычаў, выкінуў з рота язык і бяжыць да маёнтка. Там на ганку стаіць яго маці, Катажына, яна ў белым халаце, на галаве ў яе белы высокі стаўбунок. Яна яшчэ нядаўна, вясной, працавала санітаркай у бальніцы і любіла так, у белым халаце, прайсціся ад бальніцы да брамы, а то і па ўсёй Юрздыцы, ніколькі не п’яная. Але ад Першамая да Дня Перамогі ляжала ў браме п’яная, доктар прагнаў з работы. А цяпер во яна, кажа Сцёпа, стала кухаркай у немцаў, і — яшчэ кажа Сцёпа — немцы сказалі канваіру, каб кухарка ў іх была акуратная, і той схадзіў у бальніцу, выпрасіў у доктара халат і стаўбунок.