Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу

Выключнае значэнне мае гэтая цудоўная з’ява і для ідэйнай канцэпцыі паэмы. Княгіня вяла набожнае і цнатлівае жыццё, а таму не баялася смерці, яшчэ да скону яна даведалася ад самога Бога, што яе чакае Царства Нябёснае. Гарачая вера абярнулася спакойнай упэўненасцю для гераіні, а для чытачоў – светлай надзеяй, што калі яны будуць наследаваць прыклад Альжбеты Радзівіл, іх таксама чакае збавенне і невымоўная радасць яднання з Богам.

Нагадаем, што разуменне “добрай смерці” чалавекам XVI ст. – чалавекам з глыбока рэлігійнай свядомасцю – значна адрозніваецца ад нашага сённяшняга разумення, у значнай ступені сфармаванага матэрыялістычнай філасофіяй і геданістычнай этыкай. Найлепшая смерць для нас – смерць нечаканая, без пакутаў і болю, на схіле шчаслівага, напоўненага падзеямі жыцця. Згадкі пра смерць засмучаюць нас і палохаюць, мы спрабуем адагнаць іх ад сябе як найдалей (напрыклад, выносім могілкі за межы горада), дэвіз “memento mori” ўспрымаем толькі як заклік жыць больш інтэнсіўна, не адкладаць на заўтра тых радасцяў, якія можна спазнаць яшчэ сёння.

У аўтара, гераіні і тагачасных чытачоў паэмы “Апісанне...” было зусім іншае ўяўленне пра “добрую смерць”, іншае разуменне дэвіза “memento mori”. Хрысціянскае ars moriendi вучыла, што найгоршая смерць для чалавека – нечаканая, да якой ён не паспеў падрыхтавацца: ачысціцца ад грахоў ці хаця б шчыра пакаяцца ў іх. Чалавеку, які не выказаў жалю за свае грахі, пагражае смерць абсалютная, а для праведнага хрысціяніна імгненне скону – толькі пераход да іншай, вышэйшай формы экзістэнцыі, змена часовага пакутлівага існавання на вечнае шчаслівае быццё. З такога погляду на смерць вынікала разуменне жыцця як дарогі да смерці, перыяду выпрабаванняў і вызвалення душы ад грахоў. Пра смерць належала памятаць, каб паспець падрыхтавацца да яе малітвамі і намаганнямі усяго жыцця, не хавацца ад смерці, а выходзіць ёй насустрач з верай і надзеяй на спатканне з Богам. Хрысціянская ars moriendi аказвала на паміраючага моцнае тэрапеўтычнае ўздзеянне: змяншала страх перад смерцю, прывучала ўспрымаць смерць як натуральны элемент быцця (Aries 1992; Nowicka-Jeżowa 1992).