БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ
- Автор: Найдзюк Язэп, Касяк Іван
- Год: 1993
- Язык: белорусский
- Год: Навука і тэхніка
- ISBN: 5343014585
- Жанр: История
Электронная книга - «БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ». Краткое содержание книги:
Па заканчэньні працы прэдсаборнай камісіі быў скліканы Усебеларускі Праваслаўны Царкоўны Сабор,
які распачаў свае паседжаньні 5 Менску 30 жніўня 1942 году. Сабор прыняў шэраг пастаНоў, сярод якіх былі наступныя: 1) аб заснаваньні Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы; 2) Статут Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай Царквы; 3) тэксты лістоў да Канстантынрпальскага Патрыярха і да іншых аўтакефальных Цэркваў з просьбай прыняць Беларускую Аўтакефальную Праваслаўную Царкву ў склад існуючых самастойных Цэркваў.
Аднак у далейшым япіскапы не давалі патрэбнага ходу саборным пастановам аб завяршэньні аўтакефаліі. Толькі 20 красавіка 1943 году япіскапы падпісалі лісты да Канстантынопальскага Патрыярха і да іншых самастойных цэркваў ды перадалі гэтыя дакуманты гэнэральнаму камісару для палагоджаньня іх дыплёматычным шляхам.
Рыма-каталіцкая Царква .на Заходняй Беларусі захоўвала свой папярэдні арганізаваны стан і польскіх ксяндзоў. Арцыбіскуп Ялбжыкоўскі ў Вільні і ксяндзы ўва ўсім краі не дапушчалі да беларусізацыі парахвіяльнага жыцьця. Нямецкія ўлады часта выкрывалі сувязь гэтых духаўнікоў з польскімі партызанамі, арыштоўвалі і забівалі такіх сьвятароў.
Нямецкая палітыка не дапушчала да адбудовы рыма-каталіцкага рэлігійнага жыцьця на пасавецкай Усходняй Беларусі як у межах Гэнэральнага камісарыяту, так і ў вайсковай зоне. Ужо легам 1941 году арцыбіскуп Ялбжыкоўскі пасылаў для місыйнай дзейнасьці ў быўшую Савецкую Беларусь польскіх рыма-каталіцкіх ксяндзоў. Яны самачынна прыбывалі на былыя рыма-каталіцкія парахвіі, энэргічна рэмантавалі касьцёлы і адбудоўвалі парахвіяльнае жыцьцё з беларусаў каталікоў у польскім нацыянальным духу. Нямецкія ўлады загадвалі гэтым ксяндзам вярнуцца туды, адкуль яны прыехалі Аднак .ксяндзы не падпарадкаваліся гэтым загадам і працавалі надалей. У хуткім часе яны былі арыштоўваныя і мардаваныя немцамі. Але ўвесь час, аж да паловы 1944 году, польскія ксяндзы былі высыланыя на Усходнюю Беларусь. Калі яны зьвярталіся па дапамогу да нямецкіх уладаў, то атрымлівалі адмову.
Летам 1941 году на Усходнюю Беларусь прыбылі ксяндзы беларусы: Малец, Глякоўскі і Татарыновіч. Яны рэмантавалі касьцёлы і адбудоўвалі парахвіі ў беларускім нацыянальным напрамку. У 1942 годзе ксяндзы Малец і Глякоўскі былі арыштаваныя немцамі і, праўдападобна, былі расстраляныя. На Усходняй Беларусі рыма-каталіцкія богаслужэньні адбываліся толькі ў адным чырвоным касьцёле ў Менску, дзе службу правілі кс. Гадлеўскі і летувіскі кс. Ігнатовічас, які абслугоўваў рэлігійныя патрэбы летувіскага карнага батальёну, з якім гэты ксёндз і прыбыў, стацыянаванага недалёка Менска. Гэты летувіскі ксёндз езьдзіў па ваколіцах Менска і па касьцёлах, могільніках і прыдарожных памятніках, шукаў назоваў і імёнаў, якія прыпаміналі-б яму летувіскае гучаньне. Гэтым ён спадзяваўся даводзіць, што Меншчына — гэта Летувіская зямля.
Каталікі ўсходняга абраду разгортвалі сваю дзейнасьць у Альбэртыне, каля Слоніма. Кс. А. Неманцэвіч атрымаў тытул папскага экзарха для каталікоў усходняга абраду на Беларусі. Ён пашыраў думку, што нацыянальнай беларускай рэлігіяй павінна быць вунія, бо так было ў мінулым. Праваслаўе выкарыстоўвалі расейцы, а рыма-каталіцтва — палякі. У Баранавічах падобную дзейнасьць праводзіў кс. Л. Гарошка. Аднак гэтая дзейнасьць не разгарнулася. У жніўні 1942 году кс. Неманцэвіч быў арыштаваны немцамі, вывезены ў Менск і там расстраляны. Пасьля гэтага ўсе вуніяцкія манахі выехалі ў Львоў і вуніяцкая дзейнасьць у Альбэртыне спынілася.
Баптыстыя праводзілі дзейнасьць на Слонімшчыне, Вялейшчыне і іншых акругах, ды распачалі місыю на Усходняй Беларусь Бывалі дні, калі ў Слуцку ў рацэ Случ за адзін раз яны хрысьцілі больш за 500 чалавек. Іх прэсьвіцер, Дзекуць-Малей, арганізаваў выданьне малітаўніка на беларускай мове ў Менску.
13 кастрычніка 1941 году дзяржаўны камісар Лёзэ выдаў загад, паводле якога ўся рухомая і нярухомая маемасьць жыдоўскага насельніцтва Остлянду падлягала канфіскацыі, камісарскаму адміністраваньню і касацыі паводля прадбачаных прадпісаньняў. У тым самым часе, па загадзе з Бэрліну, адмысловыя аддзелы СС праводзілі масавае вымардоўваньне ўсяго жыдоўскага насельніцтва ў мейсцах іхнага пражываньня. На працягу некалькіх дзён у Менскім гэто было вымардавана больш за палову яго насельніцтва, а па некаторым часе і астаткавая яго рэшта. Агулам тут згінула больш за 100 000 жыдоў. Наступна немцы прывозілі ў Менск вялікія транспарты жыдоў з Заходняй Эўропы ў 1942 годзе і памяшчалі іх у парожнім гэто, а па некаторым часе ўсіх забівалі. Частка жыдоў, што змагла ўцячы ў лясы з гэто або з працы, або схавацца сярод мяйсцовага насельніцтва,засталася пры жыцьці. Такі самы лёс спаткаў усё жыдоўскае насельніцтва Беларусі.