Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі
- Автор: Песецкий Сергей Михайлович
- Год: 2005
- Язык: белорусский
- Год: VivaFutura
- ISBN: 985-6056-37-0
- Переводчик: Александр Островцов
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Запіскі афіцэра Чырвонай Арміі». Краткое содержание книги:
Усхапіўся я з ложка і пайшоў да ўмывальні. А Ліпа мяне апярэдзіў. Ужо галіўся там.
– Як здароўе, чырвоны камандзір? – спытаўся ён.
Гляджу я яму ў твар і стараюся зразумець: пойдзе ў НКВД з даносам ці не пойдзе? А тым часам адказваю:
– Галава ў мяне дужа баліць.
А ён кажа:
– Дурная галава ад гарэлкі два гады баліць.
Што б гэта магло значыць? Чаму ён пра тыя два гады ўзгадаў?… Што мае на ўвазе?… Можа, зняволенне ў лагеры на два гады? Ды за такую размову не на два гады, найменей на восем гадоў засадзяць, а пасьля адбыцця тэрміну, калі не здохнеш, яшчэ столькі ж дададуць.
Ну я і гавару:
– Зашмат выпілі мы ўчора. Ні слова нават не памятаю, пра што размаўлялі.
А ён рассмяяўся (у мяне ад таго смеху ажно калені саслаблі) і кажа, галяк на далоні гострачы:
– Ат, мянцілі нештачкі па-сяброўску. Як на сёння, дык і я не дужа памятаю.
І адкашляўся. Але як адкашляўся!
“Так, я загінуў!” Зразумеў я, што дакладзе ён пра нашу ўчорашнюю антыдзяржаўную размову.
Дужа кепска мне сталася. Падумалася: я, чэсны афіцэр, і – можна сказаць – герой Чырвонай Арміі, мушу загінуць з-за гэтай подлай, польскай (прабачце – зараз беларускай) гадзіны!… Што рабіць?… Можа, хутчэй бегчы, каб першым данесці! Раптам траплю ў добрую хвіліну і мяне не заарыштуюць. Няхай бы ўжо білі колькі захочуць. Заслужыў я гэта з-за сваёй дурноты. Толькі шкада, што не буду мець магчымасці працаваць як афіцэр у гонар Расіі, партыі й нашага любімага ПРАВАДЫРА, таварыша Сталіна.
“Так, – вырашыў я, – дакладу першым! Не апярэдзіш мяне, буржуйскі паслугач! Атрымаеш адпаведна сваёй дурноце і браку бальшавіцкага характару!”
Выйшаў я з умывальні й паспешна апранаюся. А Ліпа праз хвілю крычыць з калідору:
– Гэй, камандзір, месца вольнае. Прашу мыцца й галіцца.
– Дзякуй, – кажу я. – Троху пазней.
А сам як мага хутчэй апрануўся, яго каб апярэдзіць, і гайда на вуліцу. Калі звярнуў на шашу, дык азірнуўся й заўважыў, што Ліпа таксама з дому выйшаў. Ну я тады стаў збоку, за парканам і думаю сабе: “Зараз трэба прасачыць, куды ён пойдзе”.
Хутка Ліпа мяне прамінуў і не ў горад, а да чыгункі пайшоў. Троху мне лягчэй сталася, бо я і тое заўважыў, што ён ішоў у рабочым камбінезоне і пад пахай нёс сумку з інструментам.
“А можа, не закладзе?… Можа, сапраўды не памятае, аб чым мы ўчора размаўлялі?… Выпіў жа ён ці не ў два разы больш за мяне!…”
Пайшоў я за ім далей. Недалёка была чыгуначная электрамайстэрня. Ліпа зайшоў туды, я ж збочыў з дарогі. Знайшоў сабе зручнае месца між стосаў чыгуначных шпалаў і залёг там. Думаю сабе так: “Калі за дзве гадзіны не выйдзе ў горад, дык пэўна ўжо не данясе. Мусіць, ён сапраўды запамятаваў пра што мы ўчора пад гарэлку размаўлялі”.
Але чакаў я да палудня. Пачуўся гудок. Хутка пасля гэтага Ліпа выйшаў з электроўні і скіраваўся дадому. Пэўна, на абед пайшоў. А я пацягнуўся за ім на адлегласці, на наш двор уступіў і паціху да свайго пакоя пракраўся. Там лёг на ложак. Ад страху я моцна саслабеў, спатнеў і ў лытках дрэнна пачуваўся. Праз нейкі час той кляты Ліпа да мяне пагрукаў. У мяне нават сэрца прыпынілася, але я папрасіў увайсьці. Увайшоў Ліпа са шклянкай гарэлкі ў руцэ.
– Трымай, чырвоны камандзір, найлепшы лек ад галаўнога болю. Клін… клінам!
– Не, – адказваю я. – Піць не буду. Ваша гарэлка нейкая дзіўная: па галаве б’е і памяць адымае. Увесь час намагаўся прыгадаць, пра што мы ўчора размаўлялі, але нічога ў галаве не засталося. Можа, ты памятаеш?
– А навошта пра гэта думаць? Ад такога і мозг можа ўспухнуць. Няўжо чалавек усё ўзгадвае, аб чым па п’яной справе вярзе?… Размаўлялі аб усім і ні аб чым.
– А ты не хлусіш? – спытаўся я.
– Навошта я мушу табе хлусіць?… Ці ты сапраўды з глузду з’ехаў? На, выпі гарэлкі, і табе лепей стане.
Лягчэй мне зрабілася. Зразумеў я, што ён не данясе, бо нічога з нашай рэакцыйнай размовы не памятае. Выпіў я гарэлкі і потым заснуў. Але толькі праз тры дні цалкам супакоіўся. І цвёрда вырашыў, што болей ніколі і ні з кім аб палітычных справах размаўляць не буду. Ніколі!
29 лістапада 1939 года.
Ліда.
Сёння я ад Дуняшкі пісьмо атрымаў. Піша яна:
“Любы Мішачка!
Вялікі дзякуй за тваё пісьмо і за фатаграфію. Я не магу на яе наглядзецца. Цяжка вачам сваім паверыць, што гэта сапраўды ты. Усе людзі з нашага калгасу па вечарах, пасля працы, да мяне прыходзяць, фатаграфію разглядаюць і таксама ёй дужа здзіўляюцца. Толькі не могуць паверыць, што гадзіннікі, якія ты маеш на руках і ў кішэнях, дык сапраўдныя. Але я веру табе, мой ты арол і герой, і дужа табой ганаруся.
Хачу і я табе маю фатаграфію даслаць. Нават склала з гэтай мэтай заяву ў НКВД, каб дазволілі выезд на адзін дзень у мястэчка. Дапускаю, што могуць дазволіць, хаця ўсе кажуць, што не чулі тут пра такія выпадкі. Але я прыклала засведчаньне ад старшыні калгасу аб тым, што вырабляю па 150 працэнтаў нормы і належу да камсамолу. Шкада толькі, што я не маю сукенкі, ёсьць толькі вельмі старая ватоўка. Але старшыня калгасу нам казаў, што паколькі наш калгас быў адзначаны за выдатную працу, дык могуць ва ўзнагароду прадаць троху матэрыі на ўбранне. А паколькі казаў ён гэта ў 1936 годзе, дык магчыма, што хутка і дачакаемся. Тады я сабе пекную сукенку змайструю.
Нядаўна прыехалі з НКВД і забралі ўсю сям’ю Маргалава, якога саслалі ў лагер за тое, што па п’яной справе казаў, быццам будзе вайна з немцамі. Я табе ўжо пра гэта пісала. Дык мы потым зрабілі сход і даслалі падзяку ўладам за ахову нас ад контррэвалюцыйных элементаў. Бо, вядома, калі Маргалаў казаў, што будзе вайна з немцамі, дык і хтосьці з ягонай сям’і мог гэта пачуць. Трэба нішчыць тых фашысцкіх гадаў і англійскіх агентаў.
Я дужа ўсцешаная, што да вас дайшлі тыя эшалоны з надпісамі “ХЛЕБ ДЛЯ ГАЛАДАЮЧАЙ ПОЛЬШЧЫ” і што вы не маеце зараз праблемаў з выжываньнем. Вельмі прыемна, што наш урад так дбае пра геройскую Чырвоную Армію. Толькі баюся я дужа, каб тыя крывасмокі палякі цябе дзе-небудзь не забілі альбо не атруцілі злачынна. Сачы, міленькі, за сабой і будзь дужа асцярожны.
Прымі паклоны ад усёй сям’і і моцна цалую цябе.
Твая да самай дамавіны,
Дуня”.
Прачытаў я гэта пісьмо і вырашыў адразу, што набуду для Дуні сукенку і чаравікі. Пайшоў я ў горад, але ў карамах ужо амаль нічога няма. Вядома, нашы хлопцы ўсё выкупілі, а гандляры новых тавараў не завезлі і пазамыкалі крамы. Але ёсць затое шмат камісійных крамаў, у якіх троху даражэй можна набыць усё што толькі душа запрагне. Гэта тутэйшыя буржуі распрадаюць свае рэчы, бо ім грошай на жыццё стала не хапаць. Гэта для нас дужа карысна, і мы з таго дужа цешымся.
Вось купіў я для Дуні сукенку, але спецыяльна таннейшую выбраў, бо і так увесь калгас будзе ёй зайздросціць. Купіў таксама ўжываныя чаравікі, ну і бялізны дзве пары, бо памятаў, што бялізны яна ўвогуле не мела. А паненка, якая ў краме тыя рэчы прадавала, спыталася ў мяне:
– Напэўна, для жонкі?
– Не, – адказваю. – Для нарачонай. Яна – артыстка ў тэатры.
А другая пытаецца:
– Няўжо ў вас у Расіі няма крамаў з адзеннем і абуткам, каб яна магла сама сабе па памеры набыць?
Зразумеў я, што подлая фашысцкая гадзіна ў палітычную размову мяне ўцягвае і хоча злачынным чынам з Савецкага Саюзу пакпіць. Таму я адказаў:
– У нас усяго ёсць багата і ўсё лепей і танней, чым у вас. Вы нават не ведаеце такіх рэчаў, якія мы маем!
– Дык навошта вы тут усё выкупаеце?
– Як гэта, навошта?… Каб падарунак паслаць, як доказ памятання. Вось будзе гэта ў доме для бруднейшай работы выкарыстоўваць. На вячоркі альбо сход які ці на гулянне дык нашае, савецкае адзенне апране.
Адна з іх паведаміла мне:
– У нас ёсць добрыя ядвабныя панчохі. Можа і іх таксама купіце для камплекту?
Падумаў я: “Канешне, варта Дуняшы панчохі даслаць”. А прадаўшчыца кардонку на прылавак паставіла і паказвае мне розныя панчохі. Агледзеў я ўсе і сказаў так:
– Што гэта за панчохі: як павуцінне! У нас панчохі вырабляюць моцныя і вялікія. А гэтыя, дык я і не ведаю, як яна на нагу нацягне.