Дзёньнік прыватнага чалавека. Апавяданьнi, iмпрэсii, эсэ

Гэта быў саракагадовы лысаваты мужчына з рэзкiм турэцкiм профiлем. Але вымаўленьне адразу выдавала ў iм беларуса. Зрэшты, калi мы выехалi на цэнтральную вулiцу, ён сказаў:

- Я адразу пазнаў у вас земляка. Вы зь Менску?

- Так.

- Гэта акцэнт. Але да гандляра вы не падобны.

У той год усю Балтыю пачалi напаўняць гандляры зь Беларусi. Пачынаўся прыватны бiзнэс, i калi дзе-небудзь у Рызе спатыкаўся наш зямляк, то абавязкова "мяшэчнiк" або "тарбэшнiк", як iх тады называлi.

- Я нефармал. Выдаю газэту, - адказаў я. - А вы, мусiць, з КГБ?

Ён засьмяяўся:

- Не. Хоць ведаю, што падобны. Я прыехаў сюды памерцi.

- Памерцi?

- Так. Рана цi позна прыходзiць час... Урэшце, у кожнага свае справы. Вы - змагар, выдаеце газэту. Я настолькi ж мастак. А сапраўднаму мастаку належыць думаць пра сьмерць.

Так пачалося нашае кароткае знаёмства. Iнакш як жарт успрымаць ягоныя словы я ня мог.

- I вы абралi Лiмбажы, таму што тутэйшыя могiлкi - помнiк сусьветнага значэньня? - спытаўся я. - Сапраўдны мастак мусiць думаць таксама й пра славу...

Могiлкi былi зусiм побач з друкарняй, i памiж працай, выходзячы пакурыць, я блукаў па iх, нiбы па батанiчным садзе, разглядаў дзiвосныя нетутэйшыя дрэвы й кветкi.

- Не, вы не адгадалi, - адказаў мой новы знаёмец.

- Ага, значыць, вас прывабiў гатэль! Самае месца для дэтэктыўных сюжэтаў.

Гэта быў дзiўны гатэль. Палову драўлянага будынку займала гарадзкая трупярня, i з ранiцы ў вакно можна было бачыць, як на панадворку зьбiраюцца ў чаканьнi працы тутэйшыя дзядзькi - наёмныя далакопы.

- Не, не, - адказаў сусед ужо без усьмешкi. - Ёсьць лепшы спосаб. Без трупярнi й могiлак. Iдэальны спосаб... Бачыце, наперадзе зьлева чырвоны й зялёны агеньчыкi? Гэта й ёсьць наша кавярня.

Чамусьцi ў Балтыi кавярнi любяць разьмяшчаць у скляпеньнях. Напэўна, калi-небудзь я паразважаю пра гэта. Цяпер жа я быў заклапочаны вячэрай i тым, што выпадак паслаў мне дзiвака суседа, якi вынаходзiў спосаб iдэальнае сьмерцi. Мы спусьцiлiся ў сутарэньне.

- Сьмерць - сумная тэма, - сказаў я, спрабуючы зьмянiць гаворку.

- Як сказаць, - не згадзiўся сусед. - У Альбэра Камю ёсьць раман "Шчасьлiвая сьмерць". Я люблю Камю. Але ён так i не прыдумаў сабе шчасьлiвага зыходу.

- Вы хочаце сказаць, што ваш зыход шчасьлiвы?

Некалi я чытаў "Чужанiцу" й "Чуму" i цяпер сiлiўся прыгадаць. Тым часам сусед сказаў:

- Калi шчасьце - гэта нармальна, тады так.

- Няўжо сьмерць можа быць нормай?

- Ну, раз так цi йнакш памiраюць усе...

- Але ж нiхто не сьпяшаецца.

- Так. Нават тыя, хто ўжо пражыў. I тады пачынаецца нешчасьлiвае жыцьцё.

Я даеў сваё мяса i перад моцнай каваю закурыў. Мой сусед адмовiўся ад цыгарэты. У кавярнi было яшчэ некалькi параў. Бармэн уключыў цiхую цяглiвую музыку.