Палеская элегія

У прыёмнай за столікам, перад пішучай машынкай сядзела маладзенькая белавалосая дзяўчына, пад сталом — аголеныя вышэй каленяў ногі. Усе яны і ўсюды падобныя, гэтыя сакратаркі-машыністкі. Ветліва запрасіла мяне сесці і нават прыгожа ўсміхнулася, сказала, што «ён» скора прыйдзе, што «ён» ужо быў, што, мабыць, гэта пра мяне «яму» званілі. Ужо нізкаватае, бо далекавата за поўдзень было, сонца біла промнямі проста ў акно прыёмнай, у пакоі пахла духамі, касметыкай, але раптам з сумкі панеслася зусім іншымі, як кажуць — альтэрнатыўнымі, пахамі: Паэт там паціху рабіў сваё. Ды, здаецца, сакратарка нічога не ўчула. Я сядзеў у мяккім крэсле, у кутку стаяла этажэрка з газетамі і верхняй ляжала раённая газета «Шлях да камунізму». Я ўзяў яе, кінуў позіркам па першай старонцы — па загалоўках, па першых словах інфармацый: «Стаўшы на працоўную вахту ў гонар...», «Паспяхова выконваюць узятыя сацыялістычныя абавязацельствы...», «Першымі выканалі план другога квартала...», «Штодзённы клопат пра датэрміновае выкананне планаў праяўляюць...». Якое нудоцце! I за гэта, за гэтую шэрасць, можа, давядзецца і мне трымацца? Навошта мне ўсё гэта трэба? З-за вечнай нейкай маёй неўтаймаванасці — скрушнага жадання нечага новага? От выйсці б зараз на ганак Дома — можа яшчэ стаіць там кабецінка тая? I стаць побач і глядзець разам з ёю туды, куды глядзіць яна — на вясёлыя, залацістыя пад сонцам пырскі фантана? I радавацца разам з ёю?..

Але — позна. Дзверы прыёмнай шырока расчыніліся — і ўвайшоў «ён». Я ўстаў з крэсла. Ён інтэлігентна, з нахілам галавы, прывітаўся са мною, спыніўся пасярод прыёмнай, пералажыў чорную скураную папку з рукі ў руку, павярнуўся да мяне і сказаў:

— Вы — Кухарев?..

Ён меўся яшчэ нешта сказаць, але Паэт не даў: раптам мой сабака там, у сумцы, ля маёй нагі, гаўкнуў — першы раз слаба, потым мацней, а пасля яшчэ мацней. Сакратар ніколькі не здзівіўся, быццам і чакаў гэтага сабачага брэху. Ён зачыніў за сабою дзверы кабінета... Тыя дзверы былі абабітьм чорным дэрмацінам.

Паэт сціх, і цішыня ў сумцы здалася мне надта падазронай. Я хуценька схапіў сумку і амаль выскачыў — з прыёмнай у калідор, з калідора ў вестыбюль, адтуль на вуліцу, на плошчу — той кабецінкі нідзе ўжо не было — бегам абагнуў вуглы Дома, паставіў сумку на лаўку расхінуў яе: Паэт ляжаў дагары, пярэднія лапы склаў на грудзіне, вочы былі шырока адкрытыя, і ён глядзеў паверх мяне, некуды ў неба. Ружовы жывоцік не дыхаў. Я закрыў Паэтавы вочы, зашпіліў сумку.

Потым я стаяў і думаў: зусім нядаўна тут, на лаўцы, перад візітам у Дом — чаго мне не хацелася рабіць і што хацелася зрабіць? Успомніў: ну мне ж не хацелася ісці ў Дом і я хацеў падысці да тых пахіленых назад і ўправа металічных слупоў і выпрастаць іх — як жа так, пабыў у некалі сваім гарадку і не пакінуў тут хоць якога добрага следу, ды й сорамна мне як патрыёту: па шашы йдуць і йдуць машыны з Масквы на Варшаву і з Варшавы на Маскву — міма гэтак скурожанага транспаранта... Я ўзяў сумку, пайшоў туды, азірнуўся па баках: людзі, хаця й рэдка, ішлі тратуарам. А мне было ўжо ўсё адно. Я падставіў плячо пад крайні, справа, слуп, напяўся, яшчэ напяўся — і слуп выпрастаўся. Потым я падставіў плячо і гэтак жа выпрастаў сярэдні слуп, і бляха, хаця й не зусім, разгладзілася, літары слова «коммунизма» занялі свае месцы, нават, здаецца, павесялелі, бліскуча-жоўтыя ў жоўтых промнях сонца. Ля блізкай агароджы я ўбачыў даволі ладны камень, узяў яго і стаў біць, утрамбоўваць зямлю вакол слупоў. Для пэўнасці я яшчэ раз добра ўпёрся плячом у крайні слуп, але тут раптам нехта палажыў мне на тое плячо цяжкую руку. Гляджу: перада мною стаіць «мой» рыжавусы міліцыянер. Ён моцна сціснуў мне плячо і злосна — нарэшце не вытрымаў — сказаў: