Палеская элегія

   —  Цю-цю. — Паэт супакоена вільнуў хвосцікам, падпоўз да мяне. — Скажы, Паэт, білі цябе ўжо ці яшчэ не? Я ніколі цябе не ўдару. I ведай: найбалючай б’юць словам. I асабліва невыносна, калі словам ударыць любімы чалавек. Добра вам, сабакам: вы не разумееце чалавечай мовы. О, калі б вы разумелі чалавечую мову — як бы вы пакутавалі! Столькі брыдоты чалавек вылівае на вас, ды ўсё-ткі многія з нас, чалавекаў, о як хацелі б быць простымі сабакамі.

Але, на жаль, і сабакі ўсё разумеюць, мову чалавечую разумеюць, асабліва — тон яе, голас. I ціха сказаў я свайму сабаку: — Ты ж, Паэт, разумееш мяне? Разумееш?

Паэт ад задавальнення заблытаўся ў калашынах маіх штаноў, гуляў там, лізаў мне ногі цёплым язычком.

Мы ідзём з ім ад каменя — на дарогу, праз мост, па вуліцы. Насустрач, задраўшы галаву ўгору, важна, не гледзячы па баках, ступае рыжы сабака; параўняўся з намі, скоса зірнуў на Паэта. Я здагадаўся: сучка. Паэт быў памкнуўся да яе, дружалюбна вільнуў хвосцікам, ціха-мірна заскуголіў, але рыжая пагрозліва ашчэрыла клыкі, забурчала. Паэт адступіўся. Рыжая пабегла. Магчыма, Паэтава матка. Мусіць, адчула сваё, крэўнае — і таму пабегла. Ганарлівая, як адна сталічная паэтэса...

Мы з сабакам перад Антонавым дваром. Я стаю з сумкай у руцэ, Паэт сядзіць ля маёй нагі, неспакойна б’е хвосцікам па зямлі. Агароджа не дашчаная, як некалі, а звараная з металічных прутоў, але, як і тады, пафарбаваная ў чырвоны колер. 3 абодвух бакоў агароджы — густое лапушынне, у глыбіні двара — тая самая, але ўжо нахіленая альтанка, яблыні над ёй няма, толькі тырчыць з травы счарнелы пянёк, за альтанкай — той самы калодзеж з адным на ўсю вуліцу жураўлём. Калупаюцца, шамацяць у лапушынні куры, вогненна-чырвоны певень глядзіць на нас, і мой сабака сказаў яму ці, можа, прыадчыненым у сенцы дзвярам:

— Гаў!

Певень паставіў грэбень, выцягнуў шыю, кукарэкнуў — адгукнуўся на сабачае прывітанне.

I тады з сенцаў на ганак выступіла вузлаватая кульба ў сухой далоні, за кульбай пераступіў парог стары дзед — лысы, з сівымі валасамі за вушамі. Следам на ганак выйшла гэткая ж сівая бабуля, але наўздзіў, блакітнавокая. Абое ў тапцях на босыя ногі. Бабуля вызірала з-за пляча дзеда. Так мы й стаялі, маўчалі. Потым я сказаў:

   —  Добры дзень, дзядзька Антон і цётка Люба! Яны адказалі — паздароўкаліся.

   —  Дзядзька Антон, — сказаў я, — а вынесіце свой акардэон і барабан.

Ен паставіў сухую далонь паверх жоўтых броваў, паўзіраўся ў мяне, моўчкі пайшоў у хату, цётка — за ім. Ён вынес барабан, яна, трымаючы абедзвюма рукамі на грудзях, — акардэон. Дзядзька Антон сеў на лаўку пад сцяной, цётка Люба паставіла яму на калені акардэон і не ведала, што рабіць з барабанам. Я адчыніў веснічкі, зайшоў у двор, сеў ля дзядзькі Антона, узяў барабан, сказаў:

   —  Грайце, дзядзька Антон, польку.

Глядзеў, глядзеў на мяне, потым, адразу — нечакана і бадзёра — сыпануў у двор, на вуліцу польку. Я патрос барабанам, бомы і медныя бляшкі зазвінелі, ударыў палачкай па шэра-жоўтай скуры, забарабаніў; дзед тупнуў нагой па зямлі, і я тупнуў, баба стаяла збоку і ўсміхалася, куры з пеўнем пабеглі за вугал хаты, Паэт стаў на заднія лапы, пярэднія паклаў мне на калені і глядзеў, што я раблю. У хаце насупраць парасчыняліся вокны, і з іх вытыркнуліся галовы, жаночыя і дзіцячыя.