Свежая рыба
- Автор: Карпюк Аляксей
- Год: 1978
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Свежая рыба». Краткое содержание книги:
Кнігу складаюць дзве аповесці, апавяданні і вялікі цыкл нявыдуманых гісторый. Аповесць «Свежая рыба» — пра сённяшні дзень нашых людзей, сям'ю настаўніцы і вучонага, пра іх працу і клопаты. Аповесць «Па кветку шчасця» напісана на матэрыяле з жыцця Заходняй Беларусі і расказвае пра падзеі, сведкам і ўдзельнікам якіх быў сам аўтар. У апавяданнях раскрываюцца лепшыя рысы нашага чалавека, высмейваецца мяшчанства і перажыткі мінулага ў свядомасці людзей.
Каб выказаць словамі мову нашых здзіўленых, уражаных і разгубленых позіркаў, выглядала б так:
«Ты-ы?.. Не можа бы-ыць?!»
«А гэта ты-ы?! Бо-ожа, што з табой зрабіў час: замуляная, патанчэлая, са счарнелымі і высушанымі кісцямі рук... Што з табой здарылася?..»
Не так, зусім не так уяўляў я сабе нашу сустрэчу.
Стаім, не ведаем, пра што гаварыць. Колькі ў нас агульнага, недагаворанага, нявысветленага, перажытага. Але якое цяпер гэта мае значэнне?
— Вось мы і спатка-аліса...— кажу я.
— А я іду і думаю — хто ж гэта тут такі стаіць! Чула, што ты выступаў у святліцы ўчора, але каб на балоце...
— Та-ак. Вось мы і спатка-аліса...
— Памагала Лебядзінскім складваць сена. Скончылі, іду і бачу — такі файны пан... Яшчэ сабе падумала — мо з ваявудскай рады хто...
— Гэта — я...
— Выходжу з Хмелю і бачу...
Спахопліваюся — Верка вось-вось заплача.
— Ну, Вера, расказвай — як жывеш? — паспяшыў я з дапамогай. У мяне задрыжаў голас.
Яна як бы пагасла, бездапаможна ўздыхнула:
— От жыву...
Зноў стаім і маўчым.
Чыстая белая хусцінка на яе галаве завязана назад. Твар — хударлявы, яшчэ малады і па-дзіцячы бездапаможны. Зблізку яна — непрыгожая.
— Мама жыве?
— Памерлі. Два гады назад...
Пра што спытацца яшчэ?
— А ў мяне, Алёшка, сухо-ота,— раптам успомніла яна і ніб,ї>і пахвалілася. — Я егдзіла ў санаторый ад ваявудскай рады нарадовай.
Словы «ваявудскай», «санаторыюм» вымаўляла лёгка, правільна — нібы радавітая полька.
— Ого, у санаторый!
— Тры гады таму назад, яшчэ пры маме.
— Малайчына, што ездзіла. І добра, што цябе паслалі. Ну і як?
— Лепей...— у яе адпала ахвота гаварыць пра гэта.
Не хвароба для яе галоўнае. Веры было куды важней, што людзі ўдзялілі ёй увагу.
— Глупства,— успомніў я Доўгага Мікалая, які ад туберкулёзу памёр.— Хваробу тваю цяпер вылечваюць лёгка. Галоўнае — не падай духам.
Маім словам Вера не прыдала значэння. Яна спяшалася выказаць усё.
— Дзякуй табе за кніжку, што напісаў пра мяне ў ёй, не забыў...
— Ты чытала?!
Вера апусціла галаву.
Выходзіць, кніжка дайшла і да яе, непісьменнай?!
Даў паглядзець ёй страшавец ці сама знайшла?
Асобныя выпадкі з нашых адносін я апісаў у сваёй кнізе. Вера выступае там пад выдуманым прозвішчам. Апісаў падзеі не дакладна, як мяне прымушалі законы літаратурнага твора, падказвалі сюжэт і кампазіцыя. Там толькі дух таго, што было на самай справе. Гэта магла ўлавіць адна Вера. Улавіла.
Верыны вялікія вочы колеру намочанага каштана былі такія ж глыбокія, поўныя таямніцы і сілы. Калі б не прыбітасць і апусценне... Колькі ёй, тонкай, слабой, давялося перанесці?! Сама недзе гадавала дзяцей, дваццаць гадоў цярпела ганьбу суседзяў.
Чаму, чаму жыццё некаторых — адна суцэльная пакута?!
— Глупства, няма за што дзякаваць. Пра каго ж тады мне пісаць, як не пра блізкіх, як ты...
— Ай, не кажы, мог бы і ńe ўспомніць! — уздыхнула яна з сумам і задумалася.
Зноў памаўчалі крыху.
Успомніўся яе муж.
— Скажы, куды дзеўся Шусцік?
— Загінуў у шахце.
— Колькі ж ён прасядзеў?
— Тры гады ўсяго.
Не ведаю, пра што пытацца больш.
— Толькі пад канец вайны ён не жыў са мной, знайшоў сабе немку! — запэўніла яна, бытта гэта мела значэнне.
Зайшлі мы да яе на кватэру.
Хаты сваёй Вера не мела. Ад самай вайны наймала пакой з кухняй, адрабляла за гэта летам гаспадару.
У пакоі засталі мы дзвюх дарослых дзяўчат. Кінулася ў вочы, што яны надта злосныя на маці ад нейкай даўняй і закаранелай крыўды. Не саромеючыся чужога чалавека ў сваім доме, дзяўчаты вызвяраліся на маці, не слухалі яе. Няўжо яны сябе паводзілі так з-за мяне?!
АПАВЯДАННІ
РЭПАРТАЖ З ПЕРОНА
З дзённіка загадчыка агенцтва «Інтурыст»
Праз Гродна праходзіць турысцкі маршрут Ленінград — Варшава — Берлін — Парыж. На гэтым маршруце ідуць два замежныя цягнікі. І едуць гэтымі цягнікамі турысты. Пасажыры тут розныя: савецкія — у Варшаву, Берлін, Прагу, Парыж, а іншаземныя — у Вільнюс, Ленінград, Маскву, Валгаград, Сочы.
Чаго толькі не ўбачыш і не пачуеш на гродзенскім пероне, асабліва калі маеш дачыненне да турызму.
23 ліпеня
Вечарам прыехала група з ГДР і італьянскі доктар з жонкай. Доктар — важны, сталы, уручае мне візітную картачку, дзе перад яго прозвішчам трайны тытул, які гаворыць аб вучонасці іншаземнага турыста. Сіньёр аднолькава гаворыць на многіх мовах, едзе на дваццаць дзён на Чорнае мора, а каштуе яму гэтая прыемнасць 1220 рублёў.