Святло зямное

Выходзіць, мае рацыю гісторык. Хоць з неба я хапаў нямала зорак, авантурыстам я не быў усё ж — бо чуў я вецер, заўважаў я дождж. Мне выпаў лес героя і месіі. Ды бачыў, як салдаты гразь мясілі, i знаў: сушы зарад і меч тачы ды май яшчэ на ўвазе і дажджы. Я ваяваў удала і няўдала. Дажджоў нямала мне перападала. Хапала іх, абложных, праліўных, на ўсіх нас — і вялікіх, і малых. Яшчэ ў час італьянскага паходу я зведаў усялякую пагоду, а з ёй — і чалавечую пароду. І падагуліў так каштоўны ўрок: «Ад лёту да падзення — адзін крок». А ў час свайго вялікага паходу спазнаў я мудрасць рускага народа: «Не сунься ў воду — раз не знаеш броду« Пасунуўся — і вось пайшоў да дна, i вось Барадзіно, Беразіна... Тады, пасля той барадзінскай справы, пасля той беразін'скай пераправы, я даў сабе ў апошні раз зарок: «Ад велічы да ганьбы — адзін крок». Затым, пасля заснежанай Смаргоні, ратуючыся ад пагоні, лад шум завей, пад сумнае дзін-дзін я ўбачыў ясна парадокс адзін... Ад чына ніжняга да генерала патрэбна ўсё-такі прайсці нямала. Не будзем спасылацца на эталон, ён — выключенне, а не эталон. Пратупаць усё-такі было няпроста ад Сены і да нёманскага плёса. А колькі крокаў зроблена было ад Аўстэрліца да Ватэрлоо? То калі мераць тэрытарыяльна. А як жа вымяраюцца маральна адлегласці? Тут лес такі ігрок, што «ад» і «да» усяго адзіны крок: ад любага абранніка — да пасынка, ад важнага пранонсіка — да насмарка, ад «віва, імператар!» — да «хі-хі», ад ноткі ўладарнай — да «апчхі»...