За калюччым дротам
- Автор: Пруднікаў Павел
- Год: 1993
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- ISBN: 5-340-01242-5
- Жанр: Биографии и мемуары
Электронная книга - «За калюччым дротам». Краткое содержание книги:
— Таварышы, мы ўжо прамінулі Мгу, Чарапавец і Котлас, хутка будзем у Пярмі,— паведамляў ён сябрам па няшчасці.
— Не ў Пярмі, а ў Молатаве, — хтосьці паправіў яго.
— Не ўсё роўна? Кажуць, станцыя мае старую назву, — умяшаўся трэці.
А калі пад’ехалі да гэтай Пярмі-Молатава і ім пачалі раздаваць баланду, пачуўся голас з далёкага кутка вялізнага вагона:
— Сябры, мо пачакаем з ежай, у нас нябожчык.
— Хто? — спытала адразу некалькі чалавек.
— Студэнцік Віця Чайкін.
— Гэта той, што ўвесь час сумаваў па маладой жонцы і плакаў?
— Той самы.
Так, сапраўды гэта быў той самы студэнт тэхнікума сувязі, з якім Міхась нейкі час знаходзіўся разам у камеры 889 ленінградскіх «Крыжоў». Ён і тады ўвесь час сумаваў па маладой і любімай жонцы, таксама студэнтцы тэкстыльнага тэхнікума.
Каб не вярнулі назад пайкі і порцыі баланды, згаладалыя вязні не сказалі ахове аб смерці Чайкіна, пакуль не закончылі сняданне. І толькі тады далажылі начальству. Прыйшлі ахоўнікі, труп вынеслі з вагона, нібы які мяшок, і кудысьці пацягнулі за будынак станцыі. Неўзабаве пасля гэтага цягнік крануўся з месца і пачаў набіраць хуткасць. Бывай Перм-Молатаў і сябар Віця Чайкін!.. Чыя чарга за табою, ніхто пакуль не ведае, але гэта толькі пачатак…
— Хто ведае, што прыпісвалі гэтаму бедалагу Віцю Чайкіну? — спытаў хтосьці ў суседзяў нябожчыка.
— Шпіянаж на карысць буржуазнай Латвіі ці Літвы, — пачуўся адказ з далёкага кутка.
— А яшчэ тое, што ў яго пад падушкай знайшлі томік Ясеніна, — дадаў другі голас з таго ж кутка.
Смерць Чайкіна як быццам абудзіла ад глыбокага сну незвычайных пасажыраў незвычайнага цягніка. Бо гэта была першая ластаўка з такіх трагічных здарэнняў у далёкай дарозе. А таму яна так балюча кранула сэрцы зняволеных людзей.
Праз суткі на станцыі Свярдлоўск вынеслі з вагона яшчэ адну ахвяру — калгаснага «дыверсанта», былога брыгадзіра-палявода Палкіна. Гаварылі — не перанёс пабояў, якія яму давялося выцерпець яшчэ ў «Крыжах». Ён часта плакаў і стагнаў. Ён аддаў богу душу пад раніцу. Калі яго выносілі з вагона, на двары быў люты мароз. Было так холадна, што ў байца-канваіра з вачэй цяклі слёзы і здавалася, што ён плача.
Калі раздавалі баланду, у вагон кінулі конусны кавалак цукру — да заваранага танным чаем кіпятку.
— Начальнік, а як дзяліць гэты цукар? — звярнуўся да канваіра, які быў з раздатчыкамі, стараста вагона, — У нас такіх галоў ужо назбіралася цэлых пяць.
— Як можаце, так і дзяліце, — адказаў той і зачыніў дзверы вагона.
Міхась, як нешта ўспомніўшы, раптам прапанаваў:
— Таварышы, калі вы не пагрэбуеце, я падзялю вам гэты цукар.
— Ды хто тут будзе грэбаваць, дзялі, браток, — узрадаваўся стараста, а разам з ім і ўсе вязні.— Толькі як ты гэта зробіш?
— Як зраблю — пабачыце, — адказаў Міхась. — Вы толькі папрасіце канвойнага начальніка, каб ён дазволіў разбіць гэтыя галовы на меншыя часткі, астатняе я сам усё зраблю.
— Добра, папрашу, — запэўніў стараста.
На наступным прыпынку (а цягнік гэты спыняўся часта і стаяў падоўгу) стараста звярнуўся да старшага канваіра з просьбай. Той, хоць неахвотна, але ўсё ж такі дазволіў раскалоць галоўку цукру на чатыры часткі, а ўсё астатняе, як і абяцаў, узяў на сябе Міхась. Ён, не спяшаючыся, кожны вялікі кавалак цукру раскусваў зубамі на дробныя часткі. Усё далейшае даробліваў стараста: ён кожнаму вязню ўручаў па порцыі.
— Асцёрскаму, які раздрабляе цукар, трэба даваць дзве порцыі,— пачуўся з глыбіні вагона голас.
— Тры, а не дзве! — падтрымаў другі голас. — Без яго мы наогул гэты цукар толькі бачылі б.
— Таварышы, не спрачайцеся, — адказаў Міхась, — я ўсё роўна больш як адной порцыі не вазьму. Што ўсім, тое і мне.
— А можа, возьмеш? — з недаверам у голасе спытаўся стараста.
— Сказаў не, значыць, не! — адрэзаў Міхась. — А калоць абяцаю да канца маршрута.
І ён кожны дзень старанна калоў сваімі моцнымі зубамі конусныя галоўкі цукру. І так усе трыццаць дзён гэтай цяжкай невясёлай дарогі.
Калі вязні пераканаліся, што Міхась не хітруе, яму пачалі давяраць дзяліць і ўсё астатняе, што трапляла ім у вагоне — прадукты, тытунь, халву, якой часам замянялі цукар, і іншае — старасту так не верылі, як яму.