Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу

На пачатку кнігі пісьменнік змясціў сваю вершаваную аўтабіяграфію “Maciej Stryjkowski Osostevicus, sam o sobie i przygodach swoich w zwiedzeniu rozmaitych krain świata” і ажно тры эпіграмы на недобразычлівых крытыкаў: “Na Zoilusa cnocie i pracy utciwej nieprzyjaznego autor”, “Na niewdzięcznych i sławie dobrze zasłuzone zajrzących”, “Na jednego nieprzejaznego sacunkarza przewaznych dochcipów”. Усе гэтыя творы развіваюць ідэйныя матывы верша “Да ласкавага чытача” з рукапіснай хронікі, таму гэтага верша ў кнізе няма, няма і паэтычнай інвакацыі “Войны і герояў уваскрашаю...” , і празаічнага прысвячэння князю Юрыю Алелькавічу. У друкаванай хроніцы М. Стрыйкоўскі выкладае сваё творчае крэда ў прадмове-прысвячэнні “Jaśnie wielmożnym Xiążętom, panom, senatorom...”: паўтарае вядомыя нам ужо тэзісы пра карысць гістарычных ведаў, пра мужных літоўскіх Гектараў і Аяксаў і пра ролю Гамера ў захаванні славы герояў.

Але з’яўляюцца ў прадмове і новыя акцэнты, якія сведчаць пра эвалюцыю творчага метаду пісьменніка і вытлумачваюць тыя змены, што адбыліся ў друкаванай хроніцы ў параўнанні з рукапіснай. Напрыканцы сачынення “Пра пачатак...” М. Стрыйкоўскі, як мы памятаем, прасіў у чытача прабачэння за адыход ад вершаванай формы. A напачатку “Хронікі...” – палічыў патрэбным растлумачыць чытачу, чаму ён асмеліўся увесці ў празаічны тэкст твора вершаваныя ўрыўкі: “A iżem, kilko bitew znaczniejszych <...> w tej historiej wierszem napisał, tedym to uczynił nie inszym umysłem, jedno dla skuteczniejszego wyrażenia bitwy i prawdziwej jako się toczyła rzeczy, ani tej ani przciwnej stronie folgując, ale trybem prostym historią prowadząc <...>. Tez po długiej a tęskliwej pracy w pisaniu prostej oraciej, czasem gdy nie było czym inszym, cieszyłem się poeci innata opisując wierszem właśnie a prawdziwie mężów zacnych dzieje, nie Homerussowymi ani Wirgiliussowymi i Owidiussowymi zmysłami rzecz zdobiąc, ale prostym gościńcem prawdziwą historią prowadząc, co i Ennius opisując sprawy sławnie dzielnych Scipionów w Africe i Archius poeta wojnę Luculussowę z Mitridatessem królem Pontskim i Marryussowę z Cimbrami i Lucanus w wierszach swoich o Rzymskich wojnach czynił, o którym iz wierszem prawdziwie historią i wojny jako się toczyły opisał, jeszcze i dziś jest wielka zwada i gadka między grammaticami, jeśliby go poetą, jeśli historikiem słuszniej mianować mieli. Bo poetowie z niejakigo Boskiego natchnienia wiersze czyniąc, skuteczniej prawdę rzeczy niz prosty orator wyrażają” (Stryjkowski 1846: ІІ, XLVI).