Каменнае сэрца

Камендант так і размаўляе — задае пытаньне і пранізьліва ўзіраецца, маўляў, я цябе наскрозь бачу. Ён амаль ніколі не падвышае голасу і ня лезе ў парожнія гутаркі. Трымаецца наводдаль. Назірае.

Камендант, прынамсі афіцыйна, не зьвязаны ані са сьпецкамендатурай у Ветрыне, ані з каменданткай інтэрната (хаця, пагадзецеся, замнога тут камендантаў) і няўлоўна нагадвае хіба камандантэ Фідэля. Цімафеіч, праўда, маладзейшы, яму мо пад 65, і без барады, але вось гэты позірк, пільны і крыху шалёны, гэтая вайсковая пастава і манера пытаць суразмоўніка іх дужа прыпадабняе.

Ну і, вядома, погляды.

Камендант лічыць, што ён сумленна пражыў жыцьцё, служыў Радзіме, ахоўваючы зэкаў у «зоне» ў 1970-1980-я. Шчыра не даўмеецца, калі Сталіна назавуць тыранам, і скажа, што сёньняшняя ўлада слабаватая — «разбаўтаўся народ».

Чым займаецца Камендант у Алешчы, наўрад ці хто скажа пэўна. «Парадак наводзіць», — пацісьне плячыма брыгадзір. Нейкі час ён вастрыў сякеры, правіў вілы, рыдлёўкі і кручкі для адкаткі. Але як што снадзіва на эстакадзе ўвесь час кралі ды прапівалі (нат не заставалася чаго вастрыць і рамантаваць), ён кінуў гэты занятак ды перабраўся за эстакаду, куды кранамі ў вялізныя горы адносяць вецьце ды сьмецьце.

І пачаў паліць вогнішчы.

Калі Камендант утылізуе тое вецьце — усю Алешчу, бы туманам, зацягвае дымам. Яловае гольле разгараецца, дае полымя на некалькі метраў і час ад часу трэскае агромністымі феерверкамі — тады здаецца, што за эстакадай прарвала жарало невядомага вулкана.

Сам са Смаленшчыны, у 1960-х Цімафеіч скончыў школу; адслужыўшы на Ўрале, застаўся наглядчыкам у тамтэйшай калоніі і з часам вырас да загадчыка ўчастка, дзе адбывалі пакараньне 2,5 тысячы зэкаў. Выйшаў на пенсію, пасяліўся ў Алешчы, і з тых часоў ягоная прывідна-шэрая постаць за эстакадай — неад’емная частка тутэйшага краявіду.

«Бачыш, які развал? — ківае Камендант на алешчынскі склад, дзе некалькі п’яных рабочых ужо каторую гадзіну «перакурваюць». — А ведаеш чаму? — і не даючы сказаць чаму, адказвае сам. — Бо вашая дэмакратыя добрая ў іншым месцы. А нашаму чалавеку трэба пуга. Так-так, не матляй галавой, пуга. І страх сьмерці. Інакш працаваць ня будуць».

Камендант спрытна цыркае сьлінай, уладным рухам рукі спыняе мае пярэчаньні і працягвае: «Галоўнае — абнесьці тэрыторыю калючым дротам. Стралкоў на вышкі. Страх сьмерці патрэбны, разумееш? Тады ты кантралюеш сітуацыю. А там, унутры, ужо справа тэхнікі. Падзяліць, каб не групаваліся самі, дзесьці пасварыць, асьведаміцеляў там... І парадак».

«Ага, парадак, — не вытрымлівае хтосьці з рабочых, — такім, як ты, дай волю, вы ўсю Беларусь па перыметры абгародзіце».