Lingvo, stilo, formo. Studoj

Klasika metriko en Esperanto

La klasika metriko havas kvin ĉefajn piedojn ritmajn:

• la jambon (mallonga-longa),

• la trokeon (longa-mallonga),

• la spondeon (longa-longa),

• la anapeston (mallonga-mallonga-longa) kaj

• la daktilon (longa-mallonga-mallonga).

La esperanta metriko prenas por longa silabo akcentan, por mallonga silabo senakcentan, aŭ duonakcentan silabon (ĉi lastaj, precipe, se ili senpere sekvas akcentan silabon, povas tute senakcentiĝi, ekzemple en: ĉe l’ font’ apud arbo — la unua silabo de apud tute perdas sian akcenton, kvazaŭ transdonante ĝin al la antaŭa akcenta silabo).

Tiamaniere oni povas formi en Esperanto

      jambon: riĉul’;

      trokeon: bona, granda;

      anapeston: batalil’;

      daktilon: amu min.

Sed, ĉar du akcentaj silaboj ne povas stari sinsekve, en Esperanto la spondeo (longa-longa) ne estas ebla.

Ĉi tiu neebleco de la spondeo plej ĝena estas ĉe la heksametro.

La heksametro, kiel konate, konsistas el ses piedoj, el kiuj la lasta estas nepre spondeo (aŭ trokeo), la antaŭlasta estas nepre daktilo, la ceteraj estas laŭplaĉe daktiloj, aŭ spondeoj. Ĝuste tiu ĉi alterno de spondeaj kaj daktilaj piedoj donas al la heksametro grandan variecon, de la preskaŭa daktileco:

--/oo-/oo-/oo-/oo-/oo-

ĝis la preskaŭa spondeeco:

--/--/--/--/-oo/oo-/--

En Esperanto, kiel ni diris, spondeo ne ekzistas, do sole la daktila heksametro estas ebla. Nu, la nura daktileco eble estas akceptebla en pli mallongaj poemoj, sed en longaj versaj verkoj (kaj la heksametro ja estas formo de tre longaj poemoj), ĝi fariĝas tede monotona. Ekzemple, la cetere tre bonan tradukon de Hermano kaj Dorotea ege malagrabligas la seninterrompa daktileco per sia monotona ondado.

Aliparte, se oni prenas senelekte ĉiam senakcentan silabon por uzi ĝin kiel duan silabon de spondeo, la spondeo propre iĝas trokeo, kaj per tio la verso fariĝas iel malcerta, la piedo ne estas bone apogita, la heksametro ŝajnas lami.

Kiel oni povus fari esperantajn spondeojn? Ĉu tio estas ebla iamaniere?

Mi proponas la jenan solvon:

La esperantajn silabojn oni povas klasi jene:

1. silaboj akraj, pezaj. Tiaj estas la antaŭlastaj silaboj de la plenakcentaj plursilabaj vortoj, kies pezecon donas aŭ la pluraj konsonantoj postvokalaj, aŭ, se tiaj mankas, la tira elparolo de la akcenta vokalo. Ekzemple: grānda, entuziāsmo; kōro, amāso.

2. silaboj akraj, malpezaj. Tiaj estas la antaŭlasta silabo de la dusilabaj posedaj pronomoj (mia, via), la dusilabaj Tabelo-vortoj (kia, tia, iu), krome: unu, ili, super, apud, super. Ili estas prononcataj pli laŭte (akre), sed malpeze, sentire.