Раскіданае гняздо крывіцкай славы
- Автор: Бутэвіч Анатоль
- Год: 2008
- Язык: белорусский
- Год: Беларуская навука
- ISBN: 978-985-08-0994-0
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Раскіданае гняздо крывіцкай славы». Краткое содержание книги:
21 сакавіка 1416 года Ганна памерла ў Кракаве ў прысутнасці караля, які ледзь паспеў вярнуцца з Княства, хоць па дарозе яшчэ заехаў на Лысую Гару ля Любліна, дзе любіў бываць часта і дзе пакланяўся часцінцы святога крыжа з Галгофы, на якім быў укрыжаваны Хрыстос.
Эльжбета з Пільчы (1370/1372/1380 – 12.5.1420) – трэцяя жонка Ягайлы, дачка ваяводы сандамірскага Атона з Пільчы, удава пасля Вінцэнта з Гранова, кашталяна накельскага і старасты вялікапольскага, найбагацейшая пані ў Польшчы. У 1382 годзе памёр яе бацька. 15 лютага 1386 года, падчас хрышчэння Ягайлы ў Кракаве, маці Эльжбеты Ядвіга была ягонай хроснай маці.
Надзвычай цікавы, як падаюць гісторыкі, замужні лёс Эльжбеты. Яе ўкраў мараўскі альбо шлёнскі рыцар Вышла Чамбар, адвёз на Маравы і зрабіў сваёй жонкай. Аднак там адбылася яшчэ адна неспадзянка. Янчык Янчыкавіч Гічынскі звёў багатую паню і ўзяў з ёй шлюб. Калі Чамбар запратэставаў, Гічынскі напаў на яго ў Кракаве і забіў. Ягайла не вынес за гэта кары, бо Чамбар спрыяў крыжакам, а Гічынскі падтрымліваў караля, выступаў супраць Ордэна. Неўзабаве яна аўдавела. Дзядзька Эльжбеты Спытак з Мельштына выдаў яе за Лелевіта Вінцэнта Граноўскага. Ягайла зрабіў яго кашталянам накельскім. Пасля Грунвальдскай бітвы Граноўскі быў атручаны. У Эльжбеты засталося двое дзяцей.
Калі 21 сакавіка 1416 года памерла другая жонка Ягайлы Ганна Цылейская, Ягайла меў дзвюх кандыдатак на новую жонку: дачку вялікага князя маскоўскага Васіля Дзмітравіча, унучку Вітаўта, і ўдаву брабанскую князёўну Эльжбету, братанку венгерскага караля і імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Сігізмунда Люксембургскага. Аднак пераважылі пачуцці да трэцяй кандыдаткі – Эльжбеты Граноўскай, у якую Ягайла раптоўна закахаўся. Яна ў адрозненне ад ранейшых жонак нарадзілася і выхоўвалася ў Польшчы, ведала мову і звычаі народа. У студзені 1417 года Эльжбета разам з сястрой Ягайлы Аляксандрай наведвае караля ў Любамлі над Бугам. Пасля адбыліся яшчэ дзве сустрэчы, і Ягайла, які прыехаў да Эльжбеты ў Саноку, нечакана для ўсіх аб’явіў пра свой выбар.
На пачатку мая 1417 года адбываецца шлюб Ягайлы і “простай полькі” Эльжбеты ў парафіяльным касцёле ў Саноку. Жаніцьба караля на сваёй падданай выклікала моцны супраціў каронных радцаў, іншых уладных асобаў, для Польшчы гэта было нязвыклым. Да таго ж многія нягледзячы на дазвол папы рымскага лічылі гэты шлюб грэшным, бо Эльжбета, як дачка хроснай маці Ягайлы, лічылася кананічнай сястрой караля. Пасля вянчання адбыўся непрыемны выпадак: падчас вяртання з касцёла пачалася моцная навальніца, а кола ў карэце зламалася, каралева па гразі пешкі вярталася ў замак. Для прымхлівага Ягайлы гэта мела нядобры знак.
Кароль прызначыў каранацыю жонкі на 19 лістапада 1417 года, дзень патронкі Эльжбеты. Гэта выклікала бурлівыя пратэсты, у тым ліку вялікапольскай шляхты, якая заявіла, што няхай Ягайла ўганаруе Эльжбету хоць пяццю каронамі, яны ўсё адно не прызнаюць яе каралевай. Супраць былі Вітаўт і Збігнеў Алясьніцкі, на той час падканцлер. Ягайла палохаў, што вернецца ў Княства, а карону перадасць малалетняй Ядвізе, ягонай дачцы з Ганнай Цылейскай. Пісар каралеўскай канцылярыі Станіслаў Цёлак нават напісаў “пасквіль” з гэтай нагоды, назваў жаніцьбу з Эльжбетай шлюбам “арла са свінёй”. Толькі сястра Ягайлы Аляксандра дбала пра яго асабістае шчасце і падтрымлівала гэткі выбар. Праз Львоў Ягайла з жонкай прыбыў у Кракаў, дзе арцыбіскуп львоўскі Ян Мікалай каранаваў Эльжбету. Гэта быў шчаслівы для Ягайлы шлюб, кароль усюды браў з сабой жонку, што раней бывала не часта, іхняе сумеснае жыццё не мела аніякіх скандалаў. Ды ў жніўні 1419 года Эльжбета захварэла, Ягайла ў гэты час стаў менш выязджаць з Кракава. 12 мая 1420 года яна памерла, караля ў Вавелі не было. Многія з каралеўскага атачэння адкрыта радаваліся гэтаму. Пахавана ў Вавельскай катэдры без прысутнасці Ягайлы.
І тады 70-гадовы кароль і вышэйшы князь літоўскі жэніцца чацвёрты і апошні раз. Ягонай жонкай стала 17-гадовая княгіня Соф’я Гальшанская, апекуном якой быў друцкі князь Сямён, празваны Сякерай. Вянчаліся яны 7 лютага 1422 года ў Навагрудку, у касцёле Праабражэння Гасподняга, пра што дагэтуль нагадвае памятная дошка. Сватам быў стрыечны брат Ягайлы вялікі князь літоўскі Вітаўт, жонка якога даводзілася стрыечнай сястрой Соф’і Гальшанскай. Ягайла папрасіў Вітаўта: “Меў я тры жонкі, дзве ляшкі і адну немку. А цяпер прашу дамовіцца з Соф’яй, каб літоўскі род даў нам нашчадкаў”. Соф’я нарадзіла Ягайлу Уладзіслава і Казіміра. Казімір з’явіўся на свет, калі каралю было 76 гадоў, але пражыў нядоўга.