Раскіданае гняздо крывіцкай славы
- Автор: Бутэвіч Анатоль
- Год: 2008
- Язык: белорусский
- Год: Беларуская навука
- ISBN: 978-985-08-0994-0
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Раскіданае гняздо крывіцкай славы». Краткое содержание книги:
І ўжо іншыя крыніцы і іншыя аўтары, прыхільнікі версіі невінаватасці Ягайлы, у прыватнасці Карл Шайноха, які напісаў у другой палове ХІХ стагоддзя вельмі аб’ёмную двухтомную працу “Ядвіга і Ягайла”, дадаюць новыя дэталі ў доказ такога падыходу. Калі Скіргайла прыехаў у Крэва, каб сустрэцца з Кейстутам, то знайшоў яго мёртвым. Ён адправіў цела свайго дзядзькі ў Вільню.
Ягайла ж вырашыў наладзіць надзвычай пышнае пахаванне ў адпаведнасці з язычніцкай традыцыяй. На самым пашаноўным і святым для віленчукоў і жыхароў Княства месцы – капішчы Святарога адбылося спальванне цела Кейстута. Над глыбокай магілай склалі вялікае вогнішча. Былога вялікага князя апранулі ў багатае адзенне і паклалі на сухое дрэва кастра. Побач знаходзіліся меч, кап’ё і сайдак. Ля вогнішча паставілі яго вернага слугу, лепшага каня, пару хартоў і пару выжлаў. На грудзі паклалі лапы рысі і мядзведзя, паляўнічую трубу. Узнеслі малітвы багам, справілі ахвяраванні, уславілі дзеі Кейстута і запалілі касцёр. Полымя смалістага дрэва хутка забрала да сябе цела вялікага князя.
Сведчаць, што пры гэтым прысутнічалі крыжакі, якія былі здзіўлены і ўзрушаны гэткім звычаем. Асабліва, калі памост над магілай прагарэў і касцёр з целам праваліўся ў глыбокую яму. На пахаванні не было нікога з сямейнікаў Кейстута. Ягоную жонку Біруту, былую жрыцу-вайдэлотку з язычніцкага літоўскага капішча Перуна (у гэты час ёй акурат споўнілася 60 гадоў) утапілі ў Нёмане, сын Вітаўт сядзеў у Крэўскай вязніцы, іншыя дзеці былі невядома дзе. Праўда, іншыя крыніцы паведамляюць, што Ягайла адпусціў Біруту і яна дажывала свой доўгі век на тым самым старадаўнім капішчы, з якога некалі яе, маладую і прыгожую, выкраў Кейстут, каб зрабіць сваёй жонкай, і якая пазней стала Вітаўтавай маці.
Вось якія, аказваецца, таямніцы хаваюцца ў мурах магутнага некалі Крэўскага замка.
КРЭЎСКІЯ НАСЕЛЬНІКІ
За сваю доўгую гісторыю Крэўскі замак зведаў шмат спусташэнняў, аблог, штурмаў. Коштам жахлівых страт адстойвалі нашы продкі права быць гаспадарамі ў сваёй хаце, доме, горадзе, надзеле – на сваёй зямлі. Абараняліся не толькі ад набегаў далёкіх ворагаў. Міжусобная барацьба таксама прыносіла шмат шкоды.
Замак штурмам браў мяцежны князь Свідрыгайла. Гэта адбылося ў 1433 годзе, праз тры гады пасля смерці вялікага князя Вітаўта, якога народ назваў Вялікім. За першынство ў дзяржаве пачалі змагацца Свідрыгайла – сын першабудаўніка Крэўскага замка Альгерда, і сын “старога і гордага” Кейстута Жыгімонт.
Аднак Свідрыгайла быў хітрэйшы і больш вопытны ў інтрыгах. Ён даўно хацеў заняць гаспадарскі пасад. І ўпарта імкнуўся да яго. Але выпадак надарыўся толькі пасля смерці Вітаўта. Вось тады Свідрыгайла “приде ко Криеву и стояша два дни взяша Криево мурованны и сожже, а людей много посекоше и в полон поведоша”. Так паведамляў пра асаду і захоп мураванага Крэўскага замка Супрасльскі летапіс.
У 1445 годзе разыгралася чарговая інтрыга каля вялікакняскага трона. Князь Міхалышка разам з князямі Валожынскімі меў намер забіць вялікага князя Казіміра і захапіць уладны пасад. Ля сцен Крэўскага замка адбылася крывавая сутычка. Змоўшчыкі пацярпелі паражэнне. Але дасталося і замку.
Так і жыў ён – ад асады да аблогі, ад штурму да бітвы. Час тут, як і на ўсёй тагачаснай беларускай зямлі, адлічвалі ад вайны да вайны. Улада, высокае становішча, вялікакняскі пасад вабілі многіх ахвотнікаў пакіраваць дзяржавай. Замак штурмавалі, разбуралі, а ён упарта і настойліва аднаўляўся зноў і зноў. Пасля адной з такіх падноваў у 1470 годзе ён нават уваходзіў у шасцёрку лепшых мураваных замкаў Вялікага княства Літоўскага.
У складаных сітуацыях замак даваў прыстанішча розным гнаным асобам. За магутнымі сценамі знаходзілі прытулак Ягайлаў бацька Альгерд Гедымінавіч і сам Ягайла. У красавіку 1564 года ў Вялікае княства Літоўскае ўцёк рускі князь Андрэй Курбскі, дзяржаўны дзеяч, пісьменнік, перакладчык. Тут схаваўся ён ад жорсткасці і самадурства цара Івана ІV Грознага (Жахлівага). Хоць тагачасны Статут Вялікага княства забараняў іншаземцам займаць пасады і набываць зямлю ў Княстве, ды такой знанай асобе зрабілі выключэнне. Кароль польскі Жыгімонт Аўгуст падараваў Курбскаму Крэўскае староства. Князь жыў у замку. Кароль увесь час апекаваўся высокім крэўскім жыхаром. Нават умешваўся ў яго гаспадарчыя стасункі. Так сталася, што ў 1568 годзе князь, заняты сваімі клопатамі, “забыўся” своечасова заплаціць падаткі, устаноўленыя на “сойме великом валном Городенском”, за маёнткі, што належалі яму ва Уладзімірскім павеце. А калі хацеў выправіць памылку, “поборцы” адмовіліся браць падатак без штрафных санкцый. Давялося ўмешвацца самому каралю і вялікаму князю Жыгімонту Аўгусту. 5 кастрычніка 1568 года ён выдаў грамату, каб зборшчыкі прынялі падаткі ад старасты крэўскага – князя Андрэя Курбскага без штрафнога збору.