Раскіданае гняздо крывіцкай славы
- Автор: Бутэвіч Анатоль
- Год: 2008
- Язык: белорусский
- Год: Беларуская навука
- ISBN: 978-985-08-0994-0
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Раскіданае гняздо крывіцкай славы». Краткое содержание книги:
Калі заваёўнікам не надта шкодзілі абаронцы, якія аблівалі іх гарачай смалой альбо кідалі на галовы вялікія камяні, захопнікі дабіваліся з дапамогай таранаў эфектыўнага выніку: часцей за ўсё сцены не вытрымлівалі. Дарэчы, лічылася, што ў гэтым выпадку драўляныя замкі менш за мураваныя паддаваліся разбурэнню. Скарыстоўвалі мечаносцы і так званыя сценныя свярдзёлкі: яны былі крыху меншыя за тараны і служылі для выбівання дзірак у мураваных сценах.
Існавалі і сценныя самастрэлы. Гэта былі драўляныя збудаванні незвычайнай вышыні. Па памерах нагадвалі сапраўдныя дамы. З дапамогай іх можна было спецыяльна сплеценымі валасянымі вяроўкамі кідаць вялізныя камяні ў сцены замка. А можна шмат дробных камянёў шпурляць за сцены – на галовы абаронцаў. Як з часам дасканалілася зброя наогул, так змяняліся і гэтыя зарады. Часта яны былі запальнымі, каб выклікаць унутры замка пажар. Здаралася, стралялі вялізнымі палаючымі стрэламі. Не раз ляцелі з самастрэлаў на дваровую тэрыторыю запаленыя бочкі са смалой, нягашаная вапна. Але ворагу і гэтага было мала. Езуіцтва даходзіла да таго, што абаронцаў стараліся калі не выкурыць з замка, дык задушыць атрутным паветрам. За сцены кідалі гнілыя тушы коней, іншай скаціны. Калі, здаралася, лавілі шпіёнаў, іх таксама зараджалі ў самастрэлы. Вядома, што ў замак альбо ў крэпасць яны вярталіся ў знявечаным выглядзе, нежывымі.
У час аблогі замка ці крэпасці ля іх магло адначасова стаяць нават некалькі дзесяткаў самастрэлаў-дамоў.
Яшчэ большыя памеры і большую вышыню мелі рухомыя драўляныя вежы. Будаваліся яны на калёсах, мелі некалькі паверхаў. У ніжняй частцы знаходзіўся таран. Угары размяшчаліся ўзброеныя стралкі. Іх магло быць некалькі соцень. І самі вежы, і воіны ў іх узвышаліся над замкавымі сценамі. А гэта давала асаднікам значную перавагу. Для штурму сцен прыдумвалі спецыяльныя ахоўныя драўляныя стрэхі, а каб лягчэй залезці на сцены, карысталіся крукамі. Для захопу замка ўсе спосабы былі годнымі.
Калі ў 1390 годзе, напрыклад, штурмавалі Віленскі замак, то скарысталі новыя снарады – з жалеза і бронзы, што давала значна большы эфект. Прымянялі агнястрэльныя гарматы, не адцураліся і ад старой зброі. У захопнікаў былі таксама ручныя гарматы. У бітве іх ставілі перад воінамі на спецыяльныя падпоры-крукі. А цяжкія і больш магутныя гарматы ляжалі на зямлі, часам іх закопвалі, каб было надзейна страляць і схавацца ад ворага. Такія гарматы мелі да 10 сажняў у даўжыню. Летапісы сведчаць, што “когда такой урод гремел, то гром слышен был днем за 5 миль (французских), а ночью – за десять”. Стралялі гарматы, як правіла, каменнымі снарадамі, а наземныя ўжо і жалезнымі альбо свінцовымі.
Падрыхтоўка да паходаў і асабліва да асады замкаў патрабавала шмат часу, матэрыяльных і грашовых затрат. Ведама, каб назапасіць дастаткавую колькасць розных прыстасаванняў, мечаносцам патрабавалася нямала будаўнічага матэрыялу, патрэбны былі вопытныя майстры і сродкі. Калі выпраўляліся ў паход, паходны парадак расцягваўся на вялікую адлегласць. За галоўным войскам мусілі ехаць вазы з гарматамі, снарадамі, ваенным рыштункам, прыпасамі і г.д. Такіх вазоў магло быць некалькі сотняў, а то і тысяч.
Вядомая рэч, што не ўсюды такія абозы маглі праехаць. Акрамя прыродных умоў, якія ў Вялікім княстве літоўскім былі для нямецкіх рыцараў не надта зручнымі і звыклымі, літвіны ўмелі чыніць і штучныя перашкоды. У тадышнім Вялікім княстве было шмат балот, а дарог не хапала. Паспрабуй з такім важкім рыштункам перасоўвацца хутка, не адстаць ад галоўных сіл. Таму мечаносцы вымушаны былі плысці па рэках: на ладзях і лодках. Калі ішлі на Вільню, плылі па Нёмане і Віллі. У 1390 годзе мечаносцы намагаліся захапіць вялікалітоўскую сталіцу. Горад знішчылі. Ацалелае насельніцтва схавалася ў трох гарадскіх замках. Таму ворга і штурмаваў іх трымя арміямі – кожная “свой” замак. Абаронцы змагаліся мужна. Але ж вораг быў спрактыкаваны і нахабны. Ды і вайсковая сіла немалая, ледзь вытрымлівалі сцены замкаў удары рознай магутнасці. Таму жыхары горада выяўлялі сваю кемнасць, бралі не толькі сілай, а і розумам. Каб аслабіць удары каменных і жалезных снарадаў, напрыклад, яны вешалі на сцены вялізныя скуры быкоў. Гэта перашкаджала таранам, свярдзёлкам, нават камяні не заўсёды прабівалі іх. А бычыныя скуры што пасля бітвы нагадвалі рэшата, ад іх заставаліся толькі пасечаныя ашмоткі.
ПРЫВІДЫ НА ЗАМКАВЫХ СЦЕНАХ
Сістэма абароны замкаў у Вялікім княстве Літоўскім пастаянна ўдасканальвалася. Прадугледжваліся ўсе магчымыя і неабходныя меры бяспекі. Здаралася, абарончай моцы замкам дадавалі розныя страшныя показкі і легенды пра іх. Часам іх выдумлялі самі стражнікі і ахоўнікі. Асабліва калі не пагражала небяспека і хапала вольнага часу. Мо менавіта тады і ўзніклі расказы пра шматлікія прывіды, якія любілі сяліцца ў замках? Бо які ж гэта сапраўдны замак, калі няма ў ім зданяў, калі не складзены пра яго легенды і паданні. А сама стража ў такіх прыгодах заўсёды выступала разумнай і хітрай. Пасля гэтыя показкі разыходзіліся па ўсіх ваколіцах, траплялі ў аналы гісторыі, у кнігі.