Выбраныя творы ў двух тамах. Том 2
- Автор: Карпюк Алексей Никифорович
- Год: 1991
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- ISBN: 5-340-00516-Х
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Выбраныя творы ў двух тамах. Том 2». Краткое содержание книги:
Цяпе-ер?
Ага.
Хы, яна ж халодная!
Памёршыя холаду не адчуваюць.
А я-ак?
Просто — ніяк.
Чаму ў гліну?
Бо ўсе людзі з яе прыходзяць, у яе і кладуцца.
А як з яе выходзяць?
А табе пра ўсё трэ ведаць?
Ага.
Выпадак з Лаўрэнам Зміцера надта ж уразіў, напоўніў неспакоем, адчуваннем невытлумачальнай віны ды непапраўнай страты. Чалавек з яго быў незайздросны. Даўно зняверыўшыся ў сабе, Зміцер усю надзею і няздзейсненыя мары аб шчасці ўсклаў на Лаўрэна, які, маўляў, спазнае ўвесь той рай і за яго. У душы Зміцер вельмі ганарыўся слаўным земляком ды радаваўся таму, як паважаюць яго людзі, як любяць дзеці і як яму ўсё «шыхуе».
Выходзіць, Лаўрэну даставалася яшчэ горш, але ён умеў бяду сваю хаваць.
Чалавек адчуў сябе надта ашуканым і расчараваным. Вестка так уразіла, што Зміцер цяпер не бачыў сэнсу, дзеля чаго жыць далей. Раптам з'явілася думка, што памрэ хутка і ён. (Як ні дзіўна, але праз дзень і праўда яго разбіў двухбаковы параліч. Крапака ў цяжкім стане «хуткая дапамога» завезла ў бераставіцкую бальніцу, адкуль ён жывым ужо не выйшаў.) А покуль што ад неспакою чалавек не знаходзіў сабе месца. Найлепш яму цяпер было б паштурхацца ў натоўпе аднавяскоўцаў каля труны, але ж нічога не папішаш — унукі.
А гаварыць з малымі Зміцер умеў. Гутарка лілася ў яго з дзецьмі проста, здатна і гладка. Мажліва таму ўнукі любілі яго больш за бабу, што неаднойчы было прычынай сварак у яго сям'і.
Бог з гліны іх вылеплівае, хібо ж ты не ведаў?
Не-а.
Ну, во, то цяпер ведай.
А як іх вылеплівае?
Бы твой тато — звяроў з пласціліну.
А чаму з гліны?
Яна, унучак, велькую сілу надто мае.
А якую сілу?
— Падумай сам. З яе печы лепяць. I збанкі. Падлогі калісь гліняныя мелі, ток для малацьбы. Лішаі ёю мазалі, каб зводзіліса. А ў голад, бывало, гліну нават елі. Ты не пробаваў яе хібо ніколі?
Ага! На беразе Верацейкі, калі бліны пяклі! Поўны рот набіраў!..
Ну, во!
А чаму ў таты звяры і людзі, што з лтісці... пасці... пе бегаюць, не маргаюць і не гавораць?
Бо зляпіць іх — шчэ не ўсё. Ого, каб так было ўсё просто! Яны шчэ — без душы! А твой тата, ды і я душы ім даць не можам, а толькі — бог. Ёо-о, маё-о, ты і пра гэто шчэ не ведаеш?
— Не-а.
Праз хвіліну:
А душу як ім робіць?
Дае.
Ага, дае. А як?
Вельмі просто. Ты ведаеш, для чаго ў нас з табой пупы?
Ну, дзіркі на жываце?
Не-а.
О-о, унучак, штука надто патрэбная — пуп! Праз яго мы і людзьмі пасталі! Бог такого чалавечка злепіць ды паставіць у зацішак за хлеўчык, каб прасыхаў. А калі на сонцы ўжэ добро падсохне, якраз праз гэты самы пуп удыхае яму душу. I толькі тады — чалавек гатоў. Адно каленкам яму пад попку — ідзі сабе і жыві!
А што такое бог?
Старшыня на небе.
Для чаго ён чалавекаў робіць?
Зміцер хвіліну прыслухаўся, прыгледзеўся ўдаль.
Бо сумно яму, хлопец, надто на тым небе аднаму. Падумай сам — ні цілівізара, ні радзіва ўверсе няма, толькі хмары і хмары ды часамі якая варона, шуляк ці бусел праляціць! Хібо ж ты не засумаваў бы? А так — выгляне сабе з-за хмаркі, паўзіраецца на народ — усё весялей.
А дзе цяпер чалавечкі сохнуць, за якім хлеўчыкам?
По-ойдзем, дзеду, пакажы-ы!
Ёо-о, маё-о, чаго захацеў! Антон, бог надто злуе, калі за яго работай падглядуваюць!
Мы схава-аемса, дзеду, не ўба-ачыць!
Што-о ты, уну-учак?!
Пра-аўда! Я хавацца ўме-ею і цябе навучу!
Ой, я баюса! Бо ведаеш, чаму ў зайцоў губа рассечаная?
Не-а.
Зміцер цяпер з усяе сілы напружыў зрок, выглядаючы. Не, каля клуба ўсё гэтаксама было спакойна.
Ну, то слухай. Аднойчы касы са сваімі зайчанятамі падышоў да чалавечкаў, калі тыя прасыхалі. Малыя — што? Давай адразу фігляваць! Аднаму чалавечку нос скруцілі, другому ноздры вывернулі, трэцяму валасы выдзергалі!.. А ё-о, маё-о, чаго толькі не навычаў-плялі! Бог убачыў ды надто расстроіўса. А потым шчэ — зазлаваў. Вядомо, было за што! Хібо мы на яго месцы не злавалі б? Зайцы бачаць — бяда, і — лататы ў лес! Але бог паспеў запусціць у звяркоў кульбай і зайчысе рассёк губу! З таго часу людзі на зямлі пайшлі — і крываносыя, і з вывернутымі ноздрамі, і лысыя, і лупатыя, і клышаногія, і ўсялякія... А халерныя зайцы бегаюць з рассечанымі губамі. Цяпер — ясно?
Ага-а...
Малы хвіліну меркаваў.
Дзеду-у, а мы чалавечкаў чапаць не бу-удзем! Мы адно пагля-адзім, дзед! Хадзе-ем!..
Убачыўшы, што ўнук з дзедам занятыя надта цікавай гутаркай, кінулі валтузню і астатнія малыя. Прыляцелі да іх, адразу падхапілі.
— Дзед, хадзе-ем!
Вядзі-і нас, дзед!..