БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ
- Автор: Найдзюк Язэп, Касяк Іван
- Год: 1993
- Язык: белорусский
- Год: Навука і тэхніка
- ISBN: 5343014585
- Жанр: История
Электронная книга - «БЕЛАРУСЬ УЧОРА І СЯНЬНЯ». Краткое содержание книги:
На самым пачатку арганізацыі Самааховы кіраўнік бясьпекі на Беларусі гэнэрал СС Цэннер выдаў загад, каб усе вайсковыя і цывільныя нямецкія ўлады дапамагалі БНС пры арганізацыі збройнай Самааховы, і загадаў выдаць зброю са складаў паліцыі.
Праудападобна, справа арганізацыі збройнай Беларускай Самааховы была распачатая самачынна нямецкай адміністрацыяй у Менску. Бо праз некалькі дзён з Бэрліну прыехаў высокі ўраднік СС, які цікавіўся, чаму беларусы хочуць мець сваю самаахову; якая колькасьць людзей будзе ў ёй; ці ня будзе яна ваяваць супроць немцаў? У хуткім часе былі наступствы гэтай візыты. Гэнэрал Цэннер быў адкліканы са свайго становішча і высланы на фронт за перакрочаньне сваіх камйэтэнцыяў, даючы зброю Беларускай Самаахове. Кіраўнік аддзелу культуры і палітыкі ў Гэнэральным камісарыяце Беларусі Юрда, быў таксама хутка адкліканы са свайго становішча.
Па сканчэньні трох афіцэрскіх і некалькіх падафіцэрскіх курсаў загадам з Бэрліну арганізацыя Самааховы праз БНС была затрыманая. Як відаць, нямецкі ўрад у Бэрліне ня меў даверу да беларусаў.
У гэтым самым часе самі немцы разгарнулі арганізацыю збройных беларускіх аддзелаў, карыстаючы з дапамогі БНС. Гэтыя аддзелы ў сіле 100—150 чалавек, арганізаваныя пры СС і падпарадкаваныя СД, былі добра ўзброяныя і абвучаныя, імі камандавалі нямецкія камандзіры. Ніжэйшыя чыны былі беларусамі. Гэтыя аддзелы былі ўжываныя для змаганьня з партызанамі ў мяйсцовым абсягу, Пры большых акцыях супроць партызанаў аддзелы з бліжэйшых акругаў далучаліся да агульнай акцыі. Такія аддзелы былі арганізаваныя ў Косаве на Слонімшчыне, у Вялейцы, у Наваградку, у Валожыне і Крывічах Вялейскай акругі і ў некаторых іншых акруговых і паветавых гарадох. У Глыбокім падобны аддзел быў арганізаваны з палякоў, а на чале яго быў польскі фольксдойч Вітвіцкі.
У Менску быў арганізаваны беларускі 13-ты батальён у такім самым характары. Яго арганізаваў Ф. Кушэль, кіраўнік вайсковага аддзелу Галоўнай управы БНС у Менску. У паразумленьні з нямецкімі ўладамі ён правёў набор добраахвотнікаў, а часткова парадкам пакліканьня праз адміністрацыі паветаў. Ён прызначыў камандзірамі ротаў афіцэраў Бандыка і Мазура,- якія хацелі ўтрымаць батальён у беларускім нацыянальным характары. Камандзірам батальёну быў нямецкі маёр Юнкер. Частыя канфлікты Мазура з Юнкерам на нацыянальнай аснове скончыліся тым, што немцы расстралялі Мазура за супраціў, а батальён падпарадкавалі сабе поўнасьцю. Гэты батальён немцы пасылалі ў акцыі супроць партызанаў у Глыбокае, Вялейку, Ліду, Менск, Слуцк і інш.
Адмысловая нямецкая паліцыя для аховы чыгунак (Баншутцполіцэй), колькасна невялікая, цяпер не магла спраўляцца з аховай чыгунак супроць нападаў савецкіх партызанаў. Нямецкія ўлады зьвярнуліся ў сьнежні 1942 году да Галоўнай управы БНС у Менску аб дапамозе пры арганізацыі чыгуначных беларускіх паліцэйскіх аддзелаў. Д-р Ермачэнка даручыў капітану Ф. Кушэлю арганізацыю гэтых аддзелаў. Папулярна яны называліся Беларускім чыгуначным батальёнам. Фактычна было арганізавана некалькі ротаў у гарадох, якія былі важнымі чыгуначнымі вузламі, як Менск, Ліда, Маладэчна, Баранавічы, Стоўпцы і іншыя. Роты па 200—300 чалавек былі набраныя часткова добраахвотна, а часткова шляхам пакліканьня праз мяйсцовую адміністрацыю пры дапамозе БНС. Рэкрутаў школілі беларускія афіцэры і падафіцэры, якія скончылі курсы Беларускай Самааховы. Па кароткім перашкаленьні нямецкія чыгуначныя ўлады падзялілі роты на дружыны, якія разаслалі па суседніх чыгуначных станцыях для дапамогі нямецкай чыгуначнай паліцыі. Ахова палягала на абходзе чыгунак у начы, варце каля чыгуначных будынкаў ды ў бункерах уздоўж чыгункі.
Арганізацыя беларускай чыгуначнай роты ў Лідзе ўзьняла там беларускі нацыянальны дух ува ўсіх іншых галінах грамадзкага жыцьця. Аднак пасьля выезду гэтай роты там ізноў запанаваў польскі тэрор і забойствы беларускай інтэлігэнцыі сталі частымі здарэньнямі.
У Менску беларуская чыгуначная рота была расфармаваная немцамі пасьля перашкаленьня двух курсаў.Гэтая рота была стрыжнем цэнтралізацыі чыгуначных ротаў у суцэльны беларускі батальён, а немцы не дапушчалі да цэнтралізацыі беларускіх збройных фармацыяў нават у такім сьціплым абсягу. Ф. Кушэль дамагаўся ад кіраўніцтва нямецкай чыгуначнай паліцыі прызначыць лейтэнанта Сажыча камандзірам усяго Чыгуначнага батальёну, раськінутага па многіх ахоўваных чыгуначных станцыях. Аднак немцы згадзіліся даць яму функцыю толькі афіцэра сувязі паміж ротамі.