Выбраныя творы ў двух тамах
- Автор: Карпюк Аляксей
- Год: 1980
- Язык: белорусский
- Год: Мастацкая літаратура
- Жанр: Современная русская и зарубежная проза
Электронная книга - «Выбраныя творы ў двух тамах». Краткое содержание книги:
«Вершалінскі рай» — твор на антырэлігійную тэму. Пісьменнік расказвае цра авантуру саматужнага прарока Альяша Клімовіча, пра цемрашальства сектантаў.
У апавяданнях раскрываюцца лепшыя рысы нашага чалавека, высмейваюцца мяшчанства і перажыткі мінулага ў свядомасці асобных людзей.
Ох, як асцярожна трэба ступаць нагамі!
Зямелька наша складаецца не з пясчынак, а з высушаных на пыл трагічных памылак прашчураў нашых, і высяцца на ёй не горы і пагоркі, а — застылыя сталактыты, якія ўзніклі ад няздзейсненых мараў, слёз ды цярпення цэлых пакаленняў; нараслі ад неажыццяўлёных надзей і летуценняў збядованых душ — яны заклікаюць да роздуму.
1
Неўзабаве на СССР напала Германія.
Цераз Празнікі і бліжэйшыя белавежскія вёскі важных дарог не было. Калі праз глухі, незаезджы куток у першыя дні Вялікай Айчыннай вайны праходзіла лінія фронту, людзі і не заўважылі нават.
У канцы чэрвеня адступала апошняя рота з дзвюма гарматкамі. Байцы роты запэўнілі сялян, што савецкія часці ўжо набліжаюцца да Берліна, а сталіцу Германіі наша авіяцыя зраўняла з зямлёй, і толькі адны яны вымушаны адысці на перафарміроўку, бо ва ўзводах мала камандзіраў.
Чырвонаармейцы ў Празніках паабедалі, перавязалі адны адным раны, памыліся ў рэчачцы, а іхнія гарматы пару разоў стрэльнулі ў бок Бельска. К вечару рота яшчэ раз апаражніла кацёл паходнай кухні, зрабіла пераклічку, а тады ўзнялася сабе і спакойна накіравалася палявой дарогай на Усход.
То была апошняя наша часць. Толькі на вёсцы пра тое і не падазравалі — бадзёры настрой маладых байцоў перадаўся і празнікаўцам.
2
У наступны дзень Тэкля з бацькам яшчэ з раніцы пагнала ў гушчары Белавежскай пушчы хаваць на ўсялякі выпадак быдла, а старога Альяша яны пакінулі вартаваць хату. Дзядзька ў сітцавай кашулі і ў апорках на босую нагу выйшаў на падворак, пагаспадарыў крыху, тады ўладкаваўся выгодна на сонейку ля парога ды пачаў сабе майстраваць граблі.
Раптам старога паклікалі з агарода:
— Эй, папаша!..
Альяш узняў галаву — са сланечніка выставала пілотка са звяздой.
— Старык, слухай, немцаў у вас няма?
З юнацкай даверлівасцю, як бы з пахвальбой баец ужо ўстаў на ўвесь рост. Падтрымліваючы, нібы грудное дзіця, правай рукой левую, хлапец смела пакрочыў да старога.
— Я ўцёк з калоны палонных!.. Нас гналі па шашы ў Ваўкавыск! Ды во, адзін фрыц стрэліў уздагон, і куля дагнала мяне ўжо ў кустах!.. Глупства, не надта баліць нават... I косць, здаецца, не пашкоджаная...
У сваім новенькім вайсковым адзенні зліваўся з зелянінай агародчыка Васька Лужын з Кастрамы, які зрабіў свой першы гераічны ўчынак на вайне — покуль што вырваўся з няволі. Ён патрабаваў не так той перавязкі, бо аўтаматная куля прашыла адно мяккія ткані, рану зацягнула струпам,— як патрабаваў прызнання свайго ўчынка і чалавечай спагады. Яшчэ яму надта хацелася пад'есці якой-небудзь стравы ды неабходна было спытацпа пра дарогу. I хлапец быў упэўнены, што ўсё гэта тут атрымае.
— Бабы твае дома?.. Перавязацца бы!..
Насустрач байцу нёсся раззлаваны Альяш.
— А-а, папашу сабе знайшоў? — віскнуў ён ды з завіднай лёгкасцю сперазаў салдата грабліскам па маладых плячах у тонкай хлапчатабумажнай гімнасцёрцы.
— Воўк табе папаша, а не я, цацаліст ты!.. Во, во, маеш яшчэ, атрымлівай!..
Прыкрываючы параненую руку, перапалоханы хлапец адступаў у сланечнік.
— Пач... Пастой!.. Дзядуля, я ж ру-ускі, асле-еп?! Чалаве-екам будзь!..
— А ты — чалавек, думаеш?! Ты — бальшавік!.. Агітатар!.. Цацалісты паршывыя!.. Папрыходзілі сюды, бо думалі, вам тут Амерыка з даларамі будзе, пажывіцеса!.. Цара скінулі і ўжэ палічылі, што так вам гэто пройдзе? О-го, немец вас хутко паставіць на пуць ісціны!.. Іхні Гітлер — самім богам пасланы на вас!
— Но, но-о, дзед, ты што...
— Звязду пачапіў?! У немцаў на пражцы выбіто «бог з намі»! Яны вам пакажуць — усіх падмятуць, пачакайце!..
Да іх падляцела Тэкліна суседка, тоўстая цётка Макарыха, і сваёй магутнай фігурай засланіла хлапца, запрычытала:
— Ах, сыно-очак, ах, зо-олатца, і да каго ж цябе лёс накіраваў, да каго ж ты прыстае-еш!.. Ці такі табе дапаможа?! У такого і снегу зімой не выпрасіш!.. Ён роднаго сына калісь на верную смерць паслаў і хоць бы што!.. Ад яго абедзве ўласныя дочкі паадракаліса нават!..
— Я ж не ведаў, мамаша, даруй, ей-богу!.. Бачу, з барадой чалавек...
— О! ізверг гэты!.. І-ірад!.. Ідзі ў той будынак, сынок, з новай страхой каторы, я зара туды вады прывалаку і бінту якога!.. Накармлю, ты ж, мусі, галодны?— адразу цётка зразумела, чаго хлапцу трэба.— Перавяжам цябе, ліст падарожніка прыкладзём ці ёду якого знойдзем!.. Пасілкуешса, сынок, ды адправішса вечарам да сваіх!..
Макарыха абрынулася на старога:
— А ты, дурань, прэч адгэтуль!.. Шчэ і Тэклі пра ўсё раскажу, то яна грабліско гэта на табе паламае, бо я і рук паганіць не стану, цьфу!.. Начмуціў у сваёй Грыбоўшчыне і да нас прыпёр?.. Тут не дамо табе развярнуцца, запамятай, не на такіх напаў!.. У-у, жыў, жыў на белым свеце столькі і нічому не навучыўсо, дурным і здохнеш ужэ!