Населены востраў

— Змоўч, — сказаў ён скрозь зубы. — Надакучыла.

У гэты час да палкоўніка падышлі двое — ротмістр зь люлькай у зубах і нейкі грузны мужчына, цывільны, у доўгім плашчы з паднятым каўняром і ў капелюшы. Максіму цывільны здаўся дзіўна знаёмым, і ён стаў прыглядацца. Цывільны нешта сказаў палкоўніку напаўголасу. «Га?» — вымавіў палкоўнік, зьвяртаючы на ​​яго каламутны позірк. Цывільны зноў загаварыў, паказваючы вялікім пальцам праз плячо на калёну штрафнікоў. Ротмістр абыякава папыхкваў люлькай. «Гэта навошта?» — гаркнуў палкоўнік. Цывільны дастаў нейкую паперу, палкоўнік адсунуў паперу рукой. «Ня дам, — сказаў ён. — Усе як адзін павінныя падохнуць...» Цывільны настойваў. «А я пляваў! — адказваў палкоўнік. — І на дэпартамэнт ваш пляваў. Усе падохнуць... Правільна я кажу?» — спытаў ён ротмістра. Ротмістр не пярэчыў. Цывільны схапіў палкоўніка за рукаў камбінэзона і тузануў да сябе, і палкоўнік ледзь ня ўпаў са свайго кія. Сьмехатлівы батальённы заліўся ідыёцкім сьмехам. Твар палкоўніка пачарнеў ад абурэньня, ён палез у кабуру і выцягнуў велізарны армейскі пісталет. «Лічу да дзесяці, — абвясьціў ён цывільнаму. — Раз... два...» Цывільны плюнуў і пайшоў прэч уздоўж калёны, углядаючыся ў твары штрафнікоў, а палкоўнік усё лічыў і, далічыўшы да дзесяці, адкрыў агонь. Тут ротмістр, нарэшце, занепакоіўся і пераканаў яго схаваць зброю. «Усе павінныя падохнуць, — абвясьціў палкоўнік. — Разам са мной... Бр-р-рыгада! Слухай каманду! К-крокам... р-руш!»

І брыгада рушыла. Па расхлябанай, разьежджанай гусеніцамі каляіне, сьлізгаючы і хапаючыся адзін за аднаго, штрафнікі спусьціліся ў багністую лагчыну, зьвярнулі і пакрочылі прэч ад чыгункі. Тут калёну нагналі камандзіры ўзводаў. Гай пайшоў побач з Максімам, ён быў бледны, граў жаўлакамі і спачатку доўга маўчаў, хаця Зэф адразу спытаў яго, што чуваць. Лагчына паступова пашыралася, зьявіліся кусты, наперадзе замаячыў лясок. Ля бакавіны дарогі тырчаў, заваліўшыся гусеніцай у мокрую калдобіну, велізарны нязграбны танк, нейкі старажытны, зусім не падобны на патрульныя танкі берагавой аховы, — з маленькай квадратнай вежай і маленькай гарматкай. Ля танка валтузіліся панурыя людзі ў замасьленых куртках. Штрафнікі крочылі ўразброд, засунуўшы рукі ў кішэні, падняўшы жорсткія каўняры. Многія асьцярожна пазіралі па баках — ці нельга змыцца? Кусьцікі былі вельмі панадлівыя, але на схілах лагчыны маячылі праз кожныя дзьвесьце-трыста крокаў чорныя фігуры з аўтаматамі. Насустрач, ныраючы ў калдобінах, прапаўзьлі тры грузавікі-цыстэрны. Кіроўцы былі змрочныя і не глядзелі на штрафнікоў. Дождж узмацьняўся, настрой падаў. Ішлі моўчкі, пакорліва, як быдла, усё радзей азіраючыся.