Палеская элегія

У той жа дзень Тоня пайшла ў рэктарат, перавялася на завочнае аддзяленне: атрымаўшы «тройку», яна сказала сабе, сяброўкам, мне і рэктару, што не зможа без стыпендыі: адна маці-калгасніца ды яшчэ хворая... Я таксама тады атрымаў «тройку» і, хаця без стыпендыі мог абысціся, пакінуў на год інстытут — з’ехаў далёка ў паўднёвыя стэпы — да цёткі, там біў каменне ля дарогі, еў кавуны і вінаград...

Аднойчы я доўга глядзеў услед маладзенькай казачцы — яна прайшла міма мяне, я стаяў з молатам на абочыне дарогі, прайшла, кінуўшы ў мяне з-пад чорных вейкаў нейкую здзекліва-таемную усмешку і так крутнуўшы задком пад тонкай, гнуткай таліяй, што чырвоная спаднічка ажно спавіла яе калені. Я памкнуўся за ёй, але яна хутка, як здань, знікла недзе ў бяскрайняй пшаніцы... I яшчэ аднойчы ішоў я стомлена пад гарачым сонцам, берагам жоўтай Кубані, і перада мной, на беразе, спынілася чорная «Волга», з яе вылезлі двое — ён і яна, маладыя, ён — у чырвоных плаўках, яна — у блакітным купальніку, кінуліся з берага ў раку, нырнулі пад ваду, там павалтузіліся, бадзёра пафыркалі, выскачылі на бераг, на мяне ніякай увагі не звярнулі, у яго на ілбе ружавела прадаўгаватая пляма, у яе з-за вуснаў вытыркаліся крэпкія белыя зубы, ён пабег ад берага ў стэп, у паўночна-заходнім кірунку, яна — за ім і крычала: «Мишенька! Куда?» — ён на бягу скінуў плаўкі і крыкнуў ёй назад: «На Москву, Раечка! На Москву!» — ён нават не хаваў даланёй сваё «нешта», і тое «нешта» вольна, як у нейкай краіне поўнай дэмакратыі і галоснасці, боўталася пад небам СССР, — яна ўпала на зямлю і з сухой травы рагатала: «А король-то голый!» — ён адказваў ужо здалёку: «Процесс пошёл!» Я спалохаўся ўсяго гэтага «процесса» і пабег над ракой, пабег, пабег — назад, на захад, у зялёна-свежыя свае лясы, палі і воды... Развітваючыся з цёткай Верай, дзядзькам Ігнатам і іх дачкой, маёй стрыечнай сястрой Тамаркай, я быў заікнуўся: а можа, і вы калі вернецеся дамоў? Яны самотна прамаўчалі, і я ведаў: не, з гэтага, на Кубані, свайго выраю яны на радзіму ўжо ніколі не вернуцца. Так, я пакінуў поўдзень — стэп з ганарлівымі суслікамі, гарачым сонцам, спякотнавокай казачкай, жоўтай вадой Кубані, салодкімі кавунамі, так і не ўбачанай нідзе станіцай з рамана Бабаеўскага «Кавалер Залатой Зоркі», стэп з тым «голым каралём»...