Каласы пад сярпом тваiм. Кніга першая. Выйсце крыніц
- Автор: Караткевіч Уладзімір Сямёнавіч
- Год: 1995
- Язык: белорусский
- Год: Юнацтва
- ISBN: 5-7880-0898-0
- Жанр: Историческая проза
Электронная книга - «Каласы пад сярпом тваiм. Кніга першая. Выйсце крыніц». Краткое содержание книги:
Алесь працягнуў чалавеку саквы.
— Твае? — спытаў ён.
І асекся, убачыўшы знаёмы твар.
— Война, — сказаў ён.
Рука чалавека схапіла саквы і пацягнула іх да сябе.
— Чаго ты хапаеш? — сказаў Алесь. — Ты бяры. Адбіраць не буду.
Вочы Войны разглядалі яго з цікавасцю, быццам прыпамінаючы.
— А хто ж гэта табе дазволіў быць такім няветлівым са старэйшымі?
— Ты сам.
— Ого, чаму гэта?
— Зброю згубіў, — з пагардаю сказаў Алесь.
— Гэта ты праўду кажаш, — нечакана згадзіўся Война. — Мужчына раней губляе галаву, а зброю потым.
Са стогнам сеў.
— Але я паранены. Дрэнна мне давялося. Ніколі так дрэнна не было. Каня я пакінуў…
— Што гэта вы мне… расказваеце?
— Я ўспомніў цябе, — сказаў стрымана Война. — Хлопчык у зрэб'і. Дзядзькаваны хлопчык з панскага гнязда.
— Ну дык і што?
— А тое, — сказаў Война. — Тое, што сям'я, дзе трымаюцца старых звычаяў, не можа выхаваць юду.
На ганарыстых, напышліва падціснутых вуснах Войны з'явілася раптам няўмелая ўсмешка.
— І яшчэ песня. Там, дзе спяваюць, — ідзі спакойна.
Война дастаў з саквы маленькі клуначак. Корпаўся ў ім.
— Ты мною не пагарджай, хлопец. Ішоў балотам і не помню, як ішоў. У вачах цямнела. Відаць, тады і сцягнула з мяне галіна апошнюю маю надзею. А шукаць у цемры нельга. Ды і яны ішлі, наступаючы мне на пяты. З паходнямі. З сабакамі.
— Хіба сабакі знойдуць у вадзе?
— Добры сабака знойдзе. Ты на чаўне са сваім сабакам паляваў?
— Паляваў.
— Чуе ён, дзе качка?
— Хвалюецца. І я заўсёды гляджу ў той бок.
— Ну вось, — усміхнуўся Война. — Астатняе робіць стрэл. А ім мяне злавіць неабавязкова. За мяне — жывога ці мёртвага — узнагарода тысяча рублёў… Каб у мяне дзве галавы было — адну б абавязкова прадаў. Заваліўся б грашыма.
Доўгая пасма травы ляжала на яго далоні. Падвялай, але яшчэ зялёнай травы.
— Крываўка, — сказаў ён і пачаў жаваць траву.
Выплюнуўшы зялёную кашу на пальцы, ён агалiў нагу.
На сцягне крывавілася шырокая рана. Война палажыў на яе кашу і пачаў уціраць. Скура на яго абліччы з гарчычнай стала зеленаватая.
— Пячэ, — глуха сказаў ён. — Значыць, добра. Значыць, антонаў агонь не прыкінуўся.
Дастаўшы з картуза чорнага пораху, ён змачыў яго слінай і палажыў на рану зверху. Потым перавязаў нагу чыстай белай анучкай.
Алесь глядзеў трохі грэбліва. І Война заўважыў гэта.
— Брыдка, — сказаў ён. — А ты не гідуй. Без гэтага ніводны сапраўдны мужчына не пражыве. Можа, і табе давядзецца некалі, крый божа.
— Мне не давядзецца.
— Не заракайся. Ты што ж, любіш жандараў?
— Не.
— Бачыш. Бацька твой іх не любіць. Дзед. Прадзед не любіў. Усе… Клеткі не любіць ніхто. Кожны, акрамя труса, хоча яе зламаць. А свабоднага чакаюць сіло, раны, смерць.
Знясілены, ён чуйна прылёг на бок.
— І ўсё адно гэта лепей, — прамармытаў ён. — Забіцца кудысь і… здохнуць. Абы не вісець у торбе, як гусь на адкорме… Каб не лез табе кожны брудным пальцам у дзюбу, не торкаў туды арэшкаў… Чым іхнія арэшкі — дык лепей… свая раска ў балоце.
Сплюшчыліся вочы.
— Ты адзін? — спытаў ён.
— Не, там, на грывах, малочны дзедаў брат.
— Угу, — сказаў Война. — Гэты таксама будзе маўчаць. Ты — ідзі да яго. Я паляжу, ачуняю… Мне трэба быць спакойным. І хітрым.
— Можа, прывесці вам каня?
— Го! Гэта далёка… Вельмі далёка. Цяпер мне трэба здабываць другога, каб дабрацца да свайго.
Алесь устаў.
— Я пайду. Я… не скажу нікому.
— Ведаю, — проста сказаў Война.
Ён змоўк. Алесь акінуў вачыма постаць, паклікаў Алму і пайшоў з ёю да ўзлесся.
Лес радзеў. Алесь бачыў, як праменні сонца ўсё часцей прабівалі сваімі дзідамі лістоту, як яны прабіраліся ў самы гушчар, як насустрач ім дымела зямля.
Паміж ім і сонцам клубіліся ў паветры раі мошак, быццам тысячы да чырвані распаленых вясёлых іскрынак, якія вялі і вялі свой трывожны і радасны танец.
…Гісторыя з балотнай пагоняй скончылася зусім нечакана.
Война не мог ведаць, што на яго ў гэты раз паляваў не адзін Мусатаў. Мусатаву прыслалі ў памочнікі чалавека з губерні. Начальству надакучыла няўлоўнасць Чорнага Войны. З гэтым асколкам мінулага паўстання трэба было канчаць. Начальства не гневалася на Апалона Мусатава: яно ведала, што злачынцу ва ўласным доме памагаюць і сцены, што Мусатаў распарадны і дзейны чалавек і не яго правіна ў тым, што бандыт гуляе на волі.