Перад геніем лёсу
- Автор: Сямёнава Ала
- Год: 2011
- Язык: белорусский
- Жанр: Роман, новелла
Электронная книга - «Перад геніем лёсу». Краткое содержание книги:
А Яна маўчала... Паказвала, што эпізод жыцця вычарпаны? Ставіла кропку?
...Раптам яна ўстала, падышла да бара i вярнулася з пачкам цыгарэт. Працягнула яму адкрыты пачак.
— Не памятаю, каб...
— А я не збіраюся паліць, я арганізоўваю мізансцэну...
Яна кідала яму выратавальны круг! Ухапіцца!
— У якім акце мізансцэна? I якога жанру п’еса?
— Пакуль не ведаю.
— A прыблізна?
— Прыблізна... Я баюся...
— Вадэвіля? Трагіфарса?
— Меладрамы — таксама. — Ну, чаго там ... Замыслім поўнамаштабную трагедыю, скампануем паводле ўсіх класічных канонаў.
Яна папярхнулася дымам цыгарэты:
— Буало, ці што?
— Ну, трыадзінства неабавязковае...
— Але ж трагедыя — кроў, ахвяры...
— То будзем драму маскаваць пад назвай камедыі.
— Пачнем гаварыць пра тое, якая спёка ў Афрыцы...
— І паўтараць: „У Маскву! У Маскву!”
— Гэта ўжо „з іншай оперы”... I ў Маскву я не хачу.
— Я — таксама... A калі махануць у Парыж?
На тую пару гэта было на ўзроўні фантастыкі. Вось так, самапасам, без характарыстык розных грамадскіх арганізацый i рашэнняў розных інстанцый... Аднак Яна падхапіла думку.
— Ідэя! Сцэна, дзе ўсё ўзнікае стыхійна...
— I жыццё больш, як дзе, выдае тэатрам...
...Яны яшчэ доўга сядзелі ў кавярні, тасавалі словы, як карты, перакідваліся словамі, як тэніснымі мячыкамі, рассыпалі словы — нібы канфеці. З пункту погляду фармальнай логікі ўсё было на месцы. Двое абмяркоўвалі нейкія навіны – і ix схільнасць да асацыятыўнага мыслення была неаспрэчнай, яны злацешыліся з наведвальнікаў кавярні i ix рэплікі не сапсавалі б які сцэнар або п’есу. З дыялогамі ўсё было выдатна. I мізансцэны, хаця i статычныя, глядзеліся калі не як гатовыя кінакадры, дык як неблагія пробы. Але, дзейныя асобы ці не з розных п’ес? Не было той шчаслівай смеласці, калі імгненны погляд, нават позірк вызначаюць больш, як пяшчота абдымкаў, вабяць больш прызыўна, як канкрэтыка слоў i ўчынкаў, клічуць мацней за крык i стогн. Не было імгнення радасці жыцця — з бліскавак вачэй, сэнсу жэстаў, бяссэнсіцы слоў...
Яна ці то разбурала ўзніклы паміж імі кантакт, ці то будавала сцяну... I з нейкага моманту ён пачаў прымаць правілы гэтай гульні. Ці то разбураў, ці то будаваў. Хаця — бездань нельга ні разбурыць, ні збудаваць... Яе можна —- стварыць... i беспаветраную прастору — таксама.
— Kaлi Вы ад’язджаеце? — Праз дзень.
У Францыі яны былі на „ты”. Тут яна адразу прапанавала халаднавата-выхаванае „Вы”.
— На „чайцы”?
— На ёй.
Назаўтра ён пару разоў спрабаваў тэлефанаваць Яне. Тэлефон маўчаў. Праз дзень Тадэвуш выехаў на вакзал загадзя, задоўга да адыходу цягніка Яны i нават да пасадкі. І адразу пабачыў на пероне Яну. Паводле яе слоў, яна прыехала ў камандыроўку не адна. Гуртам, некалькі чалавек. Тадэвуш уладкаваўся каля лесвіцы, што вяла на перон з падземнага пераходу. Калі прыйдуць яе калегі? Хто яны? Абвясцілі пасадку. Яна неяк без асобай ахвоты стала ў канец чаргі. Адна? Ну, у камандыроўку ездзяць i без кампаніі. Але чаму яна пэўніла яго, што ix тут многа? Значыць, адна. I — мільганула думка — можа, i не ў камандыроўку? Тадэвуш вокамгненна апынуўся каля Яны.
— Трагар не патрэбны?
Яна ўзняла на Тадэвуша вочы. Ёлупень! Недавярак! Разявяка! Круглы дурань! Ясны блакіт вясёлкавай абалонкі яе вачэй пра гэта сведчыў неаспрэчна. I відавочна выдаваў яму індульгенцыю. За ўсе грахі — ўчарашнія i будучыя. Ён пачуў яе смех. I паплыў у бязважкасць... Але рэчаіснасць нагадала пра сябе рыпучым голасам вакзальнага дынаміка: „Праважаючыя, не забудзьце ў сябе білеты ад’язджаючых!” „Я прыеду!”- выдыхнуў ён. Потым доўга махаў услед цягніку i адразу набыў білет на бліжэйшую суботу.
Аднак у інстытуце яму паведамілі, што ён едзе заўтра са студэнтамі у калгас, збіраць бульбу. I ён кожны дзень цэлы месяц пісаў лісты, a незадаўга перад ад’ездам паштальёнка прынесла яму стос канвертаў: з тутэйшай скрынкі ніхто пісьмаў не вымаў – іх або апускалі ў горадзе, балазе, якіх 20 кіламетраў, або ў скрынку паштовага аддзялення сельсавета. Тадэвуш хацеў паслаць бандэроль з усімі лістамі, але распячатаў адзін ліст, другі — перачытаў, i падаўся сам сабе недарэчна сентыментальным i смешным. Ён зноў набыў білет. Але тэлефон Яны не адказваў.
Раптоўна памёр яго сябар i калега. Да лекцый Тадэвуша дадаўся яшчэ адзін цыкл, да якога трэба было рыхтавацца на хаду: семінары, новыя дыпломнікі, новыя курсавыя. Ён проста загруз у будзёншчыне. Тымчасам яе тэлефон пачаў адказваць. Яны абменьваліся гіранічнымі рэплікамі i ўзаемнымі кепікамі. Ён „пагражаў” прыездам. Пасля зімовай сесіі выдарыцца люфт, i ён рушыць у „маненькі Парыж”.