Пан Тадэвуш

Нашто судзіцца вам, мапанку? Суд кароткі:

Чатыры сотні год жылі тут вашы продкі.

Зямлі аднялі шмат дзялягі Таргавіцы

І перадалі, як пан ведаеш, Сапліцы.

Усё забраць ад іх, не толькі нашу долю,

За кошты ўсе судовыя, за самаволю!

Я вам не раз казаў: наездам праў дабіцца!

Я вам не раз казаў: даволі ўжо судзіцца!

Даўней бывала так: хто раз зямлю здабудзе,

Той пан. У полі выйграй, дык прысудзяць суддзі.

А што датычыцца з Сапліцам даўняй звады,

Дык тут не суд, а мой Сцізорычак дасць рады.

А як Мацей паможа з Розгай весці спрэчку,

То мы, мапанку, ўдвух з Сапліцаў зробім сечку".

"О брава!- ўскрыкнуў Граф.- Твой план гота-сармацкі

Мілейшы мне на шмат, чым гоман адвакацкі.

Ты ведаеш, на ўсю краіну шуму будзе,

Бо аб падобных справах і не помняць людзі,

Дык пагуляем. За маё тут прабыванне,

За два гады, хто біўся? За мяжу сяляне!

А ў тым нашэсці нашым кроў паліцца можа.

Я раз, калі яшчэ бываў у падарожжах,

Такі паход праводзіў з князем у Сыцылы.

Тады ў яго бандыты зяця захапілі

І выкупу ад сваякоў патрабавалі.

Мы хутка слугаў і васалаў пазбіралі

І - к ім. Я сам аж двух забіў з таго іх зброду,

У табар іхні ўскочыў, вязню даў свабоду.

Ах, дарагі Гервазы! Што за трыумфальны

Быў наш зварот дамоў геройска-феадальны!

Народ нас з кветкамі сустрэў, а дочка князя

На грудзі ўпала мне ва ўдзячнасці й экстазе.

Калі ж прыбыў я ўжо ў Палерма, ўсе газеты

І ўсе жанчыны славілі выпадак гэты.

І на'т раманс надрукавалі аб здарэнні,

Дзе прозвішча маё названа і найменні.

Раманс завецца "Граф, або Пра таямніцы

Бірбанта-рокка замка". Ці тут ёсць цямніцы?"

"Ёсць,- адказаў Гервазы,- варта падзівіцца.

Было ў іх і віно, ды выпілі Сапліцы".

"Жакеяў,- Граф сказаў,- таксама ўзброіць можам,

Васалаў клікнем з сёл". "Лакеяў? Крый вас, Божа!-

Гервазы ўскрыкнуў.- Вы разважце толькі самі,

Які ж наезд з лакеямі ды з мужыкамі?

Не цяміце ў наездах, бачу, вы нічога.

Вусалаў - рэч другая. Вусачы - падмога!

А мы ў засценках лёгка знойдзем іх, мапанку!

Адно даць знаць у Добрынь, Центычы, Рубанку.

Здаўна там шляхта рыцарская пражывае

І ад вякоў Гарэшкаў роду спачувае,

Яны Сапліцаў ненавідзяць усе чыста,

Адтуль вось і збяру я вусачоў са трыста.

Мая ў тым справа. Вы ж вяртайцеся ў палацы

Паспаць, бо заўтра вас чакае многа працы.

Пара даўно: пяюць другія пеўні, пане.

Я папільную замка, покуль дзень настане.

І ў Добрынь вырушу, як след, з самога ранку".

На словы гэтыя Граф адступіўся з ганку

І глянуў, адыходзячы, ў дзіру байніцы.

А ўбачыўшы агнёў шмат у двары Сапліцы:

"Ілюмінуйце!- крыкнуў,- заўтра будзе змрочна

Ў вас, а ў замку светла - гэта відавочна!"

Гервазы сеў у кут, да сценкі прытуліўся

І галавою, поўнай дум, уніз хіліўся,

А месяц асвяціў ягоны чэрап лысы.

На ім стары вычэрчваў пальцам знакі, рысы -

Відаць, што распрацоўваў новы план ваенны.

На вочы стаў насоўвацца цяжар каменны,

Дык рушыў галавой, каб цалкам не забыцца,

I, па штодзённай звычцы, спрабаваў маліцца.