Што? куды ты мне кажаш ісці,
Лета яснае, жаць і касіць?
Лёгка песні такія вясці,
Але спробуй на дзеле пажыць.
Свой лажок я падчысціў вясной;
Сеяў шнур — у доўг даў магазын, —
Цяпер, глянь! луг занесен вадой,
Колас, глянь! ці ёсць цэлы адзін.
Еў, не еў, ці адзет, не адзет,
Да ўсяго я ахвотны ў людзей;
3 маёй сілаю лічыцца свет,
Чым жа, чым я на ніве сваей?
Не ўзнімаецца к працы рука:
Апрацівела гора, жыццё.
Эх ты, доля-бяда мужыка,
Ой ты, Лета, ой, Лета маё!
Лета
I не стыдна ж табе век-вяком,
Хоць і дуж, як той дуб векавы,
Вясці гутарку ўсё са плачом,
Ніжэй гнуцца павялай травы!
Нараканнем не зможаш бяды,
Хоць дзень, ноч наракай, небарак:
Шчасце ходзіць гады у рады,
Абмінаючы вёску ўсяляк.
Вось, як ведаеш, я ў цябе госць,
Не драмлі ж, як пад лавай тапор,
Заработкі ў дварэ, чула, ёсць,
Шнур збірай свой ды жыва у двор!
Мужык
Двор я знаю даўно, ой, даўно!
3 году ў год я там сілу ўсю ўпёк;
Калі ж гляну, выходзіць адно:
Пуста хата, свіронак і ток.
Вынімала мне паншчына дух,
Зжыў яе — думаў, воля дасць хлеб,
I ці звёў, ці не звёў той ланцуг,
Як за паншчынай, бедзен і слеп.
Лета
I паехаў жа, братка ты мой…
Невялікі, знаць, толк выйдзе ў нас:
На! касу, серп — ваюй хоць з бядой!
Іду Восені выслаць наказ.
Кідае касу і серп Мужыку пад ногі і адыходзіць. Мужык вострыць касу, прабуе на ўзмежку і, мінаючы вёску, ідзе ў двор. Бура пачынаецца на добрае; бліскае маланка; штораз мацней грыміць гром. Б’е пярун. Пасыпаўся дождж з градам.
VII. КАСЬБА I ЖНІВО
Сенажаць і поле, што каля грушы. Гарачыня стаіць нязносная. Мужык, расхрыстаўшыся, косіць. Жонка ў адной кашулі жне; пры ёй на козлах, абвешаных пасцілкай, вісіць у начоўках дзіцянё; двое меншых поўзае ўслед за маткай.
Мужык (абціраючы пот рукавом)
Эх, труды, труды
Непазбытыя!
Эх, каса, каса,
Потам злітая!
I калі ж з табой
Мы, сталёвая,
Здабываць пайдзём
Шчасце новае?
Век звініш, свішчыш,
Адкляпаная,
Век плыве сляза
Неўніманая.
Там гудзе віхор,
Лес хістаецца;
Там пяе касец,
Пацяшаецца.
Эх, труды, труды
Непазбытыя!
Эх, каса, каса,
Потам злітая!
Жонка (абкручваючы нагу, параненую аржоннем)
Не палі агнём
Гэтак, сонейка!
Не калі мне ног
Так, аржонейка!
