На новы парог

Ён схіліў яе, а пасля пачаў цалаваць. Яна заплюшчыла вочы, абвіла яго шыю сваімі танкаватымі рукамі.

— Ты зводзіш мяне з розуму, юнача! — прашаптала ў прыемнай знямозе.— Ты, здаецца, забіраеш мяне ўсю-ўсю... І я зноў вельмі хачу жыць, кахаць...

Ён маўчаў, цалаваў, а яна, нібы прадчуваючы небяспеку, нібы гэта яе апошняе каханне, здаецца, з апошнімі парывамі ўпівалася каханнем, гарэла ў полымі пяшчоты.

— Ты слаўны, і я люблю цябе,— сказала пазней, калі ён, сцішаны, маўклівы, ляжаў побач.— Ці ты, мілы, хочаш памаўчаць?

Ведала: некаторыя, надта не маладыя мужчыны, любяць пасля такіх хвілін памаўчаць ці нават і забыцца, заснуць моцным сном. Не адчуваюць ці не зважаюць, што гэтым вельмі крыўдзяць жанчыну.

— Не,— адказаў,— Я не хачу маўчаць. Я хачу пагаварыць.

— І што ты мне скажаш? Цяпер?

— Што я цябе вельмі-вельмі кахаю,— паклаў галаву ёй на плячук,— І я твой муж, праўда?

— Табе гэтага хочацца?

— Вельмі.

— Але я ад цябе нічога не патрабую...

— Затое я ад цябе ўсё патрабую. Хутка ў нас, Таня, будзе сын, так?

Яна змаўчала. Усміхнулася з іроніяю.

— Праўда?

— Ты вельмі гэтага хочаш?

— Вельмі.

— А ці трэба, юнача, табе так завязваць сабе свет?

— Чаму? — па-маладому пакрыўдзіўся.— Я лічу: ты мне ўжо жонка. І я хачу сына.

— Падобнага на цябе?

— Канечне.

— Не спяшайся. Я ж кажу, нічога ад цябе не патрабую. Тым больш што магу неўзабаве і надакучыць.

— Ніколі!

— Ты малады яшчэ. Пазіраеш на жыццё не так, як мы, сталейшыя. Ты аслеплены. Але ты хутка ўбачыш: у мяне і каля вачэй, і на лбе ўжо шмат маршчын. І гэтым,— прыціснула яго галаву да грудзей,— я ўжо не маладая... Хіба раней яны былі такія? Раней у мяне былі вельмі спрытныя, тугія грудзі! І сама я ўся была стройная, спрытная, лёгкая!

— Ты і цяпер такая!

— Не я, юнача, а хутка мой сын будзе такі!

— Я ўсынаўлю яго. Потым у нас будзе яшчэ адзін хлопчык. І яшчэ дзяўчынка.

— І я абсыплюся дзецьмі з усіх бакоў? Я? Тая, што некалі баялася сям'і, хатняй работы? Што была прыхільніца вольнага кахання, вольнага жыцця? Што ты хочаш з мяне зрабіць?

— Сапраўдную жанчыну, жонку, маці...

— Ох, юнача! Збіваеш ты мяне з панталыку. Змушаеш думаць, дакараць сябе за ранейшае жыццё... Я яшчэ і нядаўна жыла і думала: трэба быць маладою, прыгожаю.

Гэта значыць, найперш сачыць за сабою. Шанаваць сваё цела. Але ж цела ёсць цела! Яно, што ні рабі, усё роўна старэе, брыдчэе! Дык, выходзіць, трэба найбольш сачыць не за ім, а за сваёю душою. Душу можна ўвесь свой век мець маладую, светлую, высакародную, прыгожую! А дзеля гэтага трэба жыць молада, светла, высакародна, прыгожа! А я грашыла. Я больш глядзела цела, чым душу. Але вось парадокс: наша Лілія Іосіфаўна заўсёды глядзела больш сваю душу, трымала яе ў чысціні, але ці шчаслівая яна? Выходзіць жа, і я, і яна абедзве нешчаслівыя! Але раз я старэйшая, больш ужо ведаю, дык дазволь табе сказаць праўду: нам не трэба злучаць свой лёс. Ты юны, а я, паўтару: ужо, лічы, бабулька. Сёння, яшчэ гадоў пяць — сем, мы зможам пражыць у любові і згодзе, у задавальненні. Праз дзесяць гадоў табе будзе трыццаць тры, ты будзеш сама мужчына ў сіле, а мне ўжо споўніцца сорак пяць... А што такое жанчына ў сорак пяць? У пяцьдзесят? У пяцьдзесят пяць? Ты не толькі разлюбіш, але пачнеш ненавідзець мяне. Я ведаю такі прыклад. Адзін мой знаёмы ўзяў жонку старэйшую на пятнаццаць гадоў. Пажылі крыху, займелі дзяцей. Вось яму трыццаць пяць, а ёй пяцьдзесят. Спраўляем яе юбілей. Сядзяць разам — малады мужчына і бабуля. Я кажу яму: «Добрая твая жонка. Клапатлівая маці, выдатная гаспадыня». Ён горка ўсміхнуўся, уздыхнуў, пасля нагнуўся і зашаптаў мне ў вуха: «А! Хай бы памерла ўжо...» Вось так, юнача. Баюся я гэтага... Дык і не будзем больш гаварыць пра гэта. Так? Я, колькі ты захочаш, пабуду табе каханкаю. Так?