Крыж памяці, меч лёсу
- Автор: Тарасов Константин Иванович
- Год: 2001
- Язык: белорусский
- Год: Лекцыя
- ISBN: 985-6305-27-6
- Жанр: История
Электронная книга - «Крыж памяці, меч лёсу». Краткое содержание книги:
1918 - 3 сакавіка, ленінскі ўрад падпісаў сепаратны Берасцейскі мір з Германіяй. Заходняя частка Беларусі юрыдычна і фактычна аддадзена на рабаванне нямецкім войскам, Усходняя частка Беларусі аддадзена Расеяй германцам ў якасці заклада да выплаты кантрыбуцыі, але фактычна пад рабунак. Савецкая Расея выкупілася ад германскай акупацыі коштам Беларусі.
Часы пасля адраджэння дзяржаўнасці
1918 - 25 сакавіка, абвяшчэнне 3-й Устаўной Граматай незалежнасці Беларускай Народнай Рэспублікі. Вяртанне сталіцы яе гістарычнай назвы - Менск.
1918 - кастрычнік, пачатак Палескага паўстання супраць нямецкіх акупантаў (ахоплівала Пінскі і Ровенскі паветы).
1918 - 11 лістапада, пачатак сялянскага антыбальшавіцкага паўстання ў Вяліскім павеце Віцебскай губерні, якое ахапіла і суседнія паветы. Агульная колькасць паўсталых сялянаў сягала 50 тысяч. Жорстка задушана 15-й Чырвонай арміяй. На Пакроўскім полі на ўскраіне Вяліжа паводле прысудаў Віцебскага Губчэка расстраляныя болей за 1000 сялян-паўстанцаў.
1919 - 16 студзеня, праз два тыдні пасля абвяшчэння БССР на ўсіх этнічных беларускіх тэрыторыях ленінскі ўрад паспяшаўся забраць Віцебскую, Магілеўскую і Смаленскую губерні ў склад РСФСР. З Менскай, Гарадзенскай і кавалка Віленскай губерняў стваралася Літоўска-Беларуская ССР са сталіцай у Вільні (большая частка Летувы ўваходзіла тады ў дзяржаўнае летувіскае ўтварэнне са сталіцай у Коўна).
1919 - студзень, рабаванне каштоўнасцяў Нясвіжскага замка атрадам чэкістаў 8-га ўчастка Смаленскай акругі.
1919 - акупацыя Беларусі польскімі войскамі. Узброены адпор польскім акупантам аказвала 100-тысячнае Беларускае войска.
1919 - люты, польскія легіёны захапілі Ваўкавыск, Бярозу, Драгічын, Берасце, у сакавіку - Пінск.
1919 - 13 сакавіка, стварэнне ўрадам РСФСР Беларуска-літоўскай арміі з войскаў Заходняй арміі.
1919 - сакавік, вываз у Маскву з Гомельскага палаца Паскевічаў каля 100 пудоў золата і серабра ў каштоўнасцях, вырабах прыкладнога мастацтва, фамільных сервізаў, унікальных мастацкіх твораў. Адзін з самых значных рабункаў на беларускай тэрыторыі.
1919 - 14-17 сакавіка, арганізавае паўстанне ў Нясвіжы супраць бальшавіцкага ладу. Задушана атрадам менскіх чырвонаармейцаў. Ачольнікі паўстання Палікарп Каляда, Мячыслаў Валністы, Станіслаў Іваноўскі, Нічыпар Янушкевіч, Аляксандар Шыдлоўскі расстраляныя бальшавікамі каля Альбы.
1919 - 24-29 сакавіка, узняты эсэрамі антыбальшавіцкі мяцеж у Гомелі. Задушаны Чырвонымі часткамі.
1919 - 1-4 красавіка, паўстанне жыхароў Міра супраць бальшавіцкай улады. Падаўлена 3-м Менскім палком ГубЧК. У баях загінулі 25 паўстанцаў, 30 чэкістаў.
1919 - 26 красавіка, утварэнне ў Расейскай Федэрацыі Гомельскай губерні на аднятых у студзені беларускіх тэрыторыях Аршанскага, Быхаўскага, Гомельскага, Горацкага, Клімавіцкага, Магілеўскага, Рагачоўскага, Чавускага, Чэрыкаўскага паветаў Магілеўскай губерні, Рэчыцкага павета Менскай губерні. Толькі часткова вернутыя БССР у 1924 годзе.
1919 - травень, баі пад Петраградам з войскамі Юдзеніча брыгады 8-й стралковай дывізіі Беларуска-літоўскага войска, пасланай туды з Беларусі.
1919 - 1 ліпеня - 8 жніўня, абарона Менска ад польскіх легіёнаў.
1919 - 8 жніўня, пачатак акупацыі Менска польскімі войскамі.
1920 - 5 сакавіка, захоп польскімі легіянерамі гарадоў Рэчыца, Мазыр, Калінкавічы.
1919 - 21 красавіка, польскія легіёны захапілі Вільню - сталіцу Літоўска-Беларускай рэспублікі.
1919 - 2 жніўня, у Вільні створана Беларуская вайсковая Камісія для фармавання беларускіх вайсковых аддзелаў. 22 кастрычніка, Юзаф Пілсудскі дэкрэтам дазволіў фармаванне беларускіх падраздзяленняў у складзе польскага войска.
1919 - пачатак барацьбы супраць польскай акупацыі партызанаў ў Ігуменскім і Менскім паветах (мелі склад каля 600 чалавек). Большая частка партызанаў арыштаваная ў красавіку 1920 года. 11 чалавек расстраляныя ў лесе каля вёскі Дукора.
1920 - 20 студзеня, конны полк генерала С.Булак-Балаховіча прыняты ў склад войска БНР. Атрымаў назву Беларуская Нацыянальная армія (каля 2000 шабель).
1920 - 9 траўня, у Менску расстраляны чэкістамі Фабіян Шантыр, удзельнік Першага Ўсебеларускага з'езда, лідэр левай плыні сярод яго дэлегатаў.
1920 - 18 чэрвеня, вызваленне беларуска-літоўскім Чырвоным войскам ад палякаў Мазыра і Рэчыцы.