O dwoch takich co ukradli ksiezyc

— To nie może być!

— Nie wiem, ale ten głos… kiedy powiedziała: „czy to ty nadchodzisz, mój synu?…”

Jacek spojrzał pilnie ostrym wzrokiem i niedowierzająco pokręcił głową.

— To nie może być nasza matka, bo i skąd by się tu wzięła?

— Ale ten głos!..

- Łudzi cię tylko głos. To jednak z pewnością nie jest nasza matka.

— Skąd masz tę pewność?

— A stąd, że nasza matka zapytałaby: czy to wy nadchodzicie, synowie moi — a ta czeka na jednego tylko.

— Tak, tak, to prawda. Nas jest dwóch… Ale zbliżajmy się ostrożnie.

— Kogóż się boisz, kobiety?

— Nie boję się, ale mi jest jakoś dziwnie…

Kobieta u ogniska powtórzyła tęsknym, pełnym drżenia głosem:

— Czy to ty nadchodzisz, mój synu?

Oni zbliżyli się ku niej niepewnie, baczni na wszystko, takie już bowiem widzieli rzeczy dziwne i czarodziejskie, że nie dowierzali nikomu.

— Ach, to nie jest mój syn! — westchnęła kobieta. Była stara, zwiędła, siwa i biedna. Nie wiadomo, jaki kolor miała jej twarz, bardzo pomarszczona, gdyż ogień malował ją mocnym rumieńcem, który dziwnie wyglądał wobec siwych. włosów. W zgrzybiałej tej postaci jedno było młode i żywe: jej oczy. Spojrzenie miała jastrzębie, mocne i przenikliwe, jakby w oczach mieszkała jej dusza i jakby w nich całe skupiło się życie; zdawać się mogło, że nic innego ta kobieta nie czyni, tylko wciąż patrzy i wciąż czegoś wygląda, tak że oczy jej zaprawiły się w patrzeniu przenikliwym i dotkliwym. Przygasły one, kiedy ujrzały, że to nie ten oczekiwany się zjawił, lecz jacyś nieznajomi, dziwnie wyglądający chłopcy: oberwani, umazani błotem, zastrachani i zmęczeni. Kobieta zapytała łagodnym głosem:

— Kto wy jesteście, moje dzieci?

Jacek trącił nieznacznie Placka łokciem, a ten, żałośliwą — przybrawszy minę, rzekł:

— Jesteśmy biedne sieroty, co nie mają ani ojca, ani matki.

— A dokąd dążycie przez ten straszny kraj?

— Sami nie wiemy, w świat…

— O, biedne sierotki! A cóż wy myślicie znaleźć na dalekim świecie?

— Pragniemy znaleźć jakąś pracę! - zełgał Jacek.

— Ale nigdzie znaleźć jej nie możemy — dodał Placek. Kobieta zamyśliła się, potem rzekła:

— Po co macie szukać tak daleko, znajdziecie pracę u mnie. Sama jestem bardzo biedna, ale jakoś wyżyjemy.

— A cóż my tu będziemy robić?

— To co ja, dzieci drogie. Będziemy palić ogień.

— Palić ogień? Po co się on pali?

— O, dzieci! Ten ogień was zbawił! Dookoła są bagna i straszliwe trzęsawiska, a na to suche wzgórze prowadzi jedna jedyna ścieżka, na którą trafiliście szczęśliwie, bo mój ogień pokazał wam drogę. Jest to święty i dobroczynny ogień, który palę dla mojego syna.

— A kiedy on wróci?

— Nie wiem. Odszedł szukać dla mnie pożywienia przed dziesięciu laty, kiedy był wielki głód i niczym nie mogliśmy się pożywić. Biedactwo: małe było i słabe. Poszedł i od dziesięciu lat wyglądam go we dnie, a w nocy rozpalam ogień i podtrzymuję go aż do świtu, aby mój syneczek nie zbłądził.

— I długo zamierzasz to czynić?

— Aż do dnia mojej śmierci. Kiedy zaś nie będę mogła nakarmić ognia drzewem, kiedy nie będę mogła przywlec i rzucić go w ognisko, wtedy sama rzucę się w ogień, aby go podtrzymać jeszcze przez chwilę, bo może właśnie wtedy syn mój będzie wracał do mnie przez trzęsawiska.

— A jeśli on już nie wróci? Kobieta spojrzała z rozpaczą.

— Jak to być może, aby dziecko nie wróciło do swojej matki?

Chłopcy odwrócili oczy.

— Wróci — mówiła kobieta — choćby był na końcu świata.

— A czemuż nie powraca tak długo?

— Nie wiem; może go król wziął na żołnierza albo może jęczy w niewoli u zbójców?

— A jeśli zginął?

— O, nie! — zawołała kobieta. - Moje dziecko żyje!

— Skąd wiesz o tym?

— Bo gdyby umarł, to moje serce dałoby mi o tym znać, a zaraz potem by pękło. Mój syn żyje! Dlatego nie przestanę rozpalać ognia aż do ostatniego tchnienia.

— Straszna to jest praca!

— Nie ma takiej pracy, której by matka nie dokonała dla swojego dziecka.

Chłopcy po raz drugi nakryli powiekami oczy, aby przy blasku ognia nie dojrzała w nich fałszu.

— Palę ten ogień — mówiła kobieta — dla niego, palę i dla innych. Wielu zabłąkanych ogień ten uratował, wielu tonących i grzęznących w bagnie wyprowadził na to bezpieczne wzgórze. Myślę, że za to Pan Bóg pomoże powrócić mojemu synowi i wskaże mu drogę. Strasznie, strasznie już jestem zmęczona. Od lat dziesięciu nie zaznałam snu w nocy, a we dnie wciąż się budzę, bo mi się zdaje, że słyszę wołanie. A to tylko na tych trzęsawiskach coś woła.

— I my słyszeliśmy dziwne głosy. Co to tak woła?

— Nie wiem. Może to woła zły duch, aby zbłąkanych sprowadzić ze ścieżki, albo może to płaczą ci, co się tu potopili.