Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (862-1918)
- Автор: Орлов Владимир Алексеевич, Саганович Генадзь
- Год: 2002
- Язык: белорусский
- Год: Наша Будучыня
- ISBN: 9986-9229-7-X
- Жанр: История
Электронная книга - «Дзесяць вякоў беларускай гісторыі (862-1918)». Краткое содержание книги:
Уладзімір АРЛОЎ
Калі Полацак ад самага пачатку сваёй гісторыі трымаўся асобна і, адстойваючы сваю незалежнасць, неаднаразова паўставаў на барацьбу з Кіевам, дык Тураў не выяўляў асаблівага імкнення да самастойнасці. Ад княжання Ўладзіміра Святаславіча ён уваходзіў у склад Кіеўскай зямлі, аднак ніколі не быў яе арганічнай часткай.
Даўная сувязь Турава з Кіевам вызначала тое, хто займаў тураўскі пасад, а ад гэтага ў сваю чаргу залежала шмат што ў гісторыі Тураўшчыны. Кіеў звычайна глядзеў на Тураў як на сваю воласць, і кіеўскі князь аддаваў яго свайму родзічу. Так у 1120-х гадах у Тураве сеў Манамахаў сын князь Вячаслаў. Калі па смерці кіеўскага князя Мсціслава дзяржава Рурыкавічаў канчаткова распалася, ён спрабаваў завалодаць Кіевам, аднак не здолеў. А ў 1142 годзе князі паўднёвых земляў змусілі Вячаслава Ўладзіміравіча пакінуць Тураў і перайсці ў Пераяслаў. Толькі дзякуючы ўсобіцы, якая ахапіла ўдзелы Русі, яму ўдалося вярнуцца на тураўскі пасад. Але таго ж году кіеўскі князь Усевалад Ольгавіч парушыў цэласнасць Тураўшчыны ды ва ўласных інтарэсах сваёй уладай раздаў сваякам пяць тураўскіх гарадоў - Берасце, Драгічын, Клецак, Рагачоў і Чартарыйск.
Як толькі памёр Усевалад Ольгавіч, князь Вячаслаў самастойна вярнуў у склад Тураўскай дзяржавы адабраныя раней гарады. Больш за тое, ён нават захапіў для свайго родзіча Ўладзімір-Валынскі. За гэта Кіеў неадкладна ўчыніў расправу над рахманым дагэтуль Туравам: дараднікаў Вячаслава Ўладзіміравіча зняволілі і вывезлі ў Кіеў, а самога князя перавялі ў правінцыйную Перасопніцу. У Тураве ж сеў зноў сын кіеўскага князя Яраслаў Ізяславіч.
Пасля Вячаслава Ўладзіміравіча тураўскія князі пачалі мяняцца адзін за адным. Калі ўладзіміра-суздальскі князь Юры Даўгарукі займаў кіеўскі стол, ён аддаваў Тураў сваім сынам Андрэю і Барысу. Адсутнасць свайго сталага княскага роду была не на карысць Тураўшчыне. У прыватнасці, з гэтай прычыны Тураўская зямля і далей страчвала свае тэрыторыі. Прыкладам, у 1115 годзе Мазыр перайшоў у склад Кіеўшчыны, Берасце ж падпарадкавалі галіцка-валынскія князі.
Гэтак было да 1158 года, пакуль тураўскі пасад самастойна не заняў Юры Яраславіч - унук Святаслава Ізяславіча, нашчадак добра вядомага тураўцам роду. Кіеў неадкладна запатрабаваў ад яго пакоры, і калі князь не паслухаўся, - рушыў на расправу.
Да Турава прыйшла вялізная кааліцыя, у якой апрача кіеўскага войска былі смаленцы, галіцкая, луцкая і нават полацкая дружыны. Здавалася, гэтакая сіла можа захапіць кожны горад, не тое што невялікі Тураў. Аднак тураўцы ператварылі свой гарадок у непрыступную цвердзь. Дзесяць тыдняў доўжылася яго аблога, пад час якой абаронцы не толькі добра бараніліся на гарадскіх сценах, але нават рабілі вылазкі і шкодзілі ворагу. І калі ў кааліцыйным войску пачаўся паморак коняў, яно мусіла зняць аблогу і сысці. Другі па важнасці горад Тураўскай зямлі Пінск у той год таксама здолеў адбіцца ад Берандзеічаў і выстаяў.
Абараніўшы свайго князя, Тураў заваяваў незалежнасць. Юры Яраславіч стаў першым князем мясцовай, тураўскай дынастыі. Калі ў 1162 годзе пасля нападу хаўруснікаў Кіева і сутычкі, з якой тураўцы зноў выйшлі пераможцамі, Кіеў падпісаў з Туравам пагадненне аб міры, самастойнасць Турава атрымала афіцыйнае і законнае прызнанне.
Генадзь САГАНОВІЧ
Еўфрасіння замовіла славутаму полацкаму майстру крыж-каўчэг дзеля прысланых ёй з Царгорада і Ерусаліма хрысціянскіх рэліквій. Такую важную замову трэба было выконваць пад наглядам самой ігуменні, якая магла стаць і аўтаркай эскіза.
Крыж шасціканцовы. Ягоная форма сімвалізуе створаны Богам за шэсць дзён Сусвет. Аснова крыжа - кіпарысавае дрэва, з якога выраблялі асабліва важныя культавыя рэчы.
Рэліквія мае вышыню каля 52 сантыметраў; даўжыня верхняе папярэчкі - 14, ніжняе - 21, таўшчыня - 2,5 сантыметра. Зверху і знізу дрэва закрываў дваццаць адзін залаты пласток з каштоўнымі камянямі, арнаментамі і дваццаццю эмалевымі абразкамі, якія нічым не саступаюць сусветна вядомым візантыйскім эмалям.