Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу

Автор: Кавалёў Сяргей
Год: 2001
Язык: белорусский
Жанр: История

Электронная книга - «Станаўленне польскамоўнай паэзіі ў полілінгвістычнай літаратуры Беларусі эпохі Рэнесансу». Краткое содержание книги:

Беларуская літаратура ў 80 – 90-х гг. ХХ ст. узбагачалася двума шляхамі: праз стварэння новых тэкстаў і за кошт вяртання спадчыны, незаслужана забытай альбо забароненай у савецкі час. Першы шлях быў больш перспектыўны, затое другі – больш плённы: у літаратуру з новымі творамі прыходзілі пачаткоўцы, а з нябыту вярталіся класікі, зоркі першай велічыні. Да кантэксту нацыянальнай культуры была далучана творчасць пісьменнікаў, рэпрэсаваных у 30-х гг. (В. Ластоўскага, В. Шашалевіча, А. Мрыя, Я. Пушчы ды інш.), і творчасць пісьменнікаў-эмігрантаў 40-х гг. (Н. Арсенневай, М. Сяднёва, А. Салаўя, Я. Юхнаўца ды інш.). Значна змяніўся за апошнія дзесяцігоддзі і выгляд беларускай літаратуры мінулых эпох: у выніку даследавання і перакладу на сучасную беларускую мову лацінскіх і польскіх тэкстаў у кантэкст нацыянальнай культуры ўведзена шматмоўнае пісьменства Беларусі XVI – XVIII стст. (Уводзіны, фрагмэнт)

Перейти на страницу:

Негатыўная ацэнка “Quincunx-a” непасрэдна пераходзіць у пазітыўную ацэнку “Размовы Паляка з Ліцвінам”, А. Валян ганарыцца годным адказам ліцвінаў на выпады С. Ажахоўскага:

Aleć mu z Litwy słuszną tu odpowiedz dano,

Aby tym snadniej, jaka to plotka, poznano.

Pozna, że sylogizmy w Litwie rozumieją,

I z błazna, gdy mędruje, dobrze się naśmieją;

Obaczy, jaki ma błąd w swych propozycyjach,

A zatym znakomity falsz i w swych konkluzyjach,

Bo tu prawdziwiej, co jest wolność wystawiono

A ją własnościami jej pięknie ozdobiono.

Która, Boże daj, aby wam zasmakowala,

Żeby swawola miasto niej nie panowała...

(Rozmowa Polaka 1890: 54)

Свой паэтычны твор А. Валян заканчвае перасцярогай палякаў і ліцвінаў ад сваволі ды распусты, якія не адно каралеўства загубілі (зноў алюзія да ідэй С. Ажахоўскага): не варта шляхецкую сваволю і анархію выдаваць за ўзор свабоды і дэмакратыі. Сапраўдная свабода спрыяе ўзмацненню дзяржавы, анархія ж прыводзіць да заняпаду, безабароннасці перад ворагамі і ўрэшце – да палітычнага небыцця.

Фінальная частка верша А. Валяна прасякнута гэткай самай трывогай за лёс нашчадкаў, якая гучыць у “Сатыры” Я. Каханоўскага, “Ляманце няшчаснага Рыгора Осціка” С. Лаўрэнція, “Сеймавых прамовах” П. Скаргі ды ў многіх іншых паэтычных і публіцыстычных творах XVI – XVII ст. “Сцеражыцеся палітычнай анархіі, рэлігійных канфліктаў і нацыянальных міжусобіц!” – папярэджвалі грамадства Рэчы Паспалітай мысліцелі і пісьменнікі яшчэ напрыканцы XVI ст., але яны засталіся непачутымі. Напрыканцы XVIII ст. дзяржава знікла з карты Еўропы. Польшча, краіна справядлівасці і свабоды, куды так горача заклікаў прыгнечаных і бяспраўных ліцвінаў С. Ажахоўскі, трапіла ў тую самую няволю, што і Вялікае Княства Літоўскае, а палякі вымушаны былі са зброяй у руках змагацца поплеч з літоўцамі, беларусамі, украінцамі “за нашу ды вашу свабоду” і гінуць у шматлікіх паўстаннях.

Банальная і неарыгінальная ў кантэксце тагачаснай літаратуры ідэя паэтычнага твора А. Валяна аказалася вельмі актуальнай і трывалай у кантэксце гісторыі Рэчы Паспалітай.

У ацэнцы мастацкіх вартасцяў паэтычнай спробы А. Валяна (паводле гэтага верша можна меркаваць пра паэтычныя здольнасці пісьменніка ўвогуле) трэба быць асцярожным. Адзін з першых біёграфаў А. Валяна, М. Балінскі, уважаў, што верш зусім не мае паэтычных вартасцяў, але адначасова прызнаваў, што гэты твор “дэманструе не толькі здаровы погляд на справу і дасведчанасць, але даводзіць таксама, што ягоны аўтар натуральна і спрытна валодаў роднай мовай, маючы значны запас сатырычнага досціпу, якім шчодра запраўляў усе свае пісьмовыя працы і потым” (Baliński 1843:3, 13). Пазнейшыя даследчыкі таксама не мелі адназначнага меркавання адносна верша “Да Палякаў і да Літвы”, называлі яго то “няўмелым”, то “цалкам зграбным”.

Безумоўна, неабходна ўлічваць жанравую спецыфіку твора, якая не дала аўтару магчымасці выявіць талент паэта-эпіка альбо паэта-лірыка, навязала яму пэўную стылістычную канвенцыю. Палітычная накіраванасць і рэпрэзентацыйная функцыя верша загадзя абумовілі многія яго мастацкія асаблівасці, прадвызначылі выбар выяўленчых сродкаў. Паэтычны дэбют А. Валяна ўяўляе сабой тыповы прыклад урачыстага красамоўства, апранутую ў паэтычныя шаты прамову. Гэтая прамова адносіцца да асуджальнага тыпу (узнімае праблемы сучаснасці), але на пачатку сустракаюцца элементы ацэнкі (згадкі пра мінуўшчыну), а напрыканцы – дарадчыя (прадказанне будучыні). Адпаведна выглядае кампазіцыя твора:

І. Пахвала мудрасці продкаў;

ІІ. Асуджэнне сучаснікаў;

ІІІ. Перасцярога нашчадкаў.

Аўтар добра засвоіў адно з класічных правілаў рыторыкі: “Выкарыстоўвай вопыт мінуўшчыны дзеля стварэння лепшай будучыні!”

Мастацкая прастора верша “Да Палякаў і да Літвы” ўмоўна-рытарычная. У цэнтры знаходзіцца аўтар-прамоўца, вакол яго групуюцца слухачы: палякі і ліцвіны. Не адбываецца ні развіцця дзеяння, як у эпіцы, ні змены пачуццёвага стану суб’екта, як у лірыцы. У часе разгортваецца толькі аргументацыя. Аўтар апелюе да розуму чытачоў і ў значна меншай ступені звяртаецца да іхніх пачуццяў: гонару (за продкаў), сораму (за сябе), страху (за нашчадкаў). Акрамя сур’ёзных аргументаў ужываюцца і забароненыя прыёмы, так званыя “штучкі сафістаў”. Напрыклад, замест таго, каб спрачацца з поглядамі С. Ажахоўскага, А. Валян накіроўвае вастрыё крытыкі на асобу пісьменніка, высмейвае яго як звычайнага пляткара і блазна.

Перейти на страницу:

Сюжет

Атмосфера

Главный герой

Общее впечатление

Итоговая оценка: 0.0 из 10 (голосов: 0 / История оценок)

Не работает?