Час second-hand

Я доўга жыла і маўчала… Усё гэта схаванае, дрэннае, але яно схаванае. Не хочацца камусьці яго паказваць… Памятаю, як прывезлі мяне ў прытулак — гэта было пазней, калі я засталася ўжо без мамы, — прывезлі і прывялі ў пакой: «Вось твой ложак. Вось твае паліцы ў шафе…» Я аслупянела… Да вечара звалілася з тэмпературай… Гэта ўсё нагадала мне нашую кватэру… (Маўчыць.) Гэта быў Новы год… Ялінка гарыць… усе робяць маскі… Будуць танцы… Танцы? Якія танцы? Я пра ўсё гэта забылася… (Маўчыць.) У пакоі, апрача мяне, жылі яшчэ чатыры дзяўчынкі: дзве сястрычкі, зусім маленькія, восем і дзесяць гадоў, і яшчэ дзве дзяўчынкі старэйшыя — адна масквічка, яна сур’ёзна хварэла на пранцы, іншая была грабежніцай, сцягнула ў мяне туфлі. Гэтая дзяўчынка хацела вярнуцца на вуліцу… Пра што я? Пра тое, што заўсёды мы былі разам, днём і ноччу, але нічога пра сябе адна адной не распавядалі… Не, не хацелі. Я доўга маўчала… Я загаварыла, калі сустрэла свайго Жэньку… Але гэта ўсё будзе потым… (Маўчыць.)

Нашая эпапея з мамай толькі пачыналася… Пасля таго, як мы падпісалі паперы, нас павезлі ў Яраслаўскую вобласць: «Нічога, што далёка, затое ў вас будзе добры дом». Нас падманулі… Гэта быў не дом, а старая хата з адным пакоем і вялікай рускай печчу, якую мы з мамай да гэтага ні разу ў жыцці не бачылі. Не ўмелі паліць у печы. Хата развальвалася, куды ні глянь — усюды шчыліны. У мамы — шок. Яна зайшла ў хату і стала перада мной на калені, прасіла прабачэння за тое, што зацягнула мяне ў такое жыццё. Білася галавой аб сценку… (Слёзы.) Было ў нас трохі грошай, яны неўзабаве скончыліся. Працавалі ў людзей на гародах — хто кошык бульбы дасць, хто дзясятак яек. Спазнала прыгожае слова «бартар»… Свае ўлюбёныя духі «Можа быць» мама памяняла на добры кавалак масла, калі я моцна прастудзілася… Я так яе ўгаворвала гэтага не рабіць, таму што ў нас было мала рэчаў, якія нагадвалі нам пра дом. Гэта памятаю… Адзін раз загадчыца фермы, добрая жанчына, пашкадавала мяне, дала вядро малака, я баялася і ішла дадому агародамі, сустрэла адну даярку, яна пасмяялася: «Чаго ты хаваешся? Ідзі па вёсцы. Тут усе цягнуць, а тым больш, калі табе дазволілі». Цягнулі ўсё, што не прыкручана, а старшыня калгаса — больш за ўсіх. Машынамі да яго вазілі. Ён прыязджаў да нас… агітаваць: «Гайда да мяне на ферму! А то з голаду прападзяце». Ісці — не ісці? Галадуха прымусіла. На ранішнюю дойку ўставаць трэба было а чацвёртай раніцы. Яшчэ ўсе спяць. Я даіла кароў, мама мыла бакі, кароў яна баялася, а мне яны падабаліся. У кожнай каровы сваё імя… Дымка, Чаромха… У мяне было трыццаць кароў і дзве цялушкі… На тачках вазілі пілавінне, па калена было гною. Вышэй ботаў. Бідоны з малаком на калёсы падымалі… Колькі ж там кілаграм? (Маўчыць.) Плацілі нам малаком і мясам, калі якая-небудзь карова задушыць сябе ці патоне ў жыжцы. Даяркі пілі не менш за мужыкоў, і мама стала з імі папіваць. Паміж намі ўжо было не так, як раней, гэта значыць, мы сябравалі, але ўсё больш я на яе пакрыквала. Яна крыўдзілася. Рэдка, калі ў яе быў добры настрой, яна чытала мне вершы… Сваю любімую Цвятаеву: