На новы парог

— Толькі чэсна гавары.

— Прывыкаю... Ды і... муж жа ён мне. А калі...— і не дагаварыла.

Хацела сказаць: «А калі маеш сям'ю, дык трэба за яе і трымацца», але пасля ўспомніла — а Тамаш і сямейны ж да яе хадзіў, і яна прымала яго. Вось і прыкусіла язык.

— А што — «калі?» — запытаў ён.

«Усё-ўсенечкае паняў...»

— Тады я была ўдава, дык сама сабе была гаспадыня. А цяпер я сама сабе не гаспадыня...

Памаўчалі. І маўчанне было цяжкае, пакутлівае.

Сеў, пільна зірнуў на яе. І адвёў вочы.

— Ну што ж...— прамовіў.— Дай бог, каб ты была шчаслівая. Як ты ні будзеш паводзіцца са мною, але я табе зычу толькі добрага.

— Дзякую табе, Тамаш,— прашаптала.— І я табе благога не зычу.

— Ну, выбачай...— падняўся і, не зірнуўшы на яе, моўчкі падаўся з бярэзніку. Услед за вожыкам.

Як падышла да сваёй хаты, Гэлька пачула: там вэрхал. Прытулілася да акна. Закрыла далонню левую шчаку: па падлозе поўзаў на каленях і руках Альфонс, а на яго спіне сядзела яе і Сцяпана-нябожчыка дачка, Стася. І Альфонс, і Стася рагаталі. Каля іх паходжваў сярэдні сын, усміхаўся. А большы сын ляжаў на ложку і чытаў кнігу. Найменшая дачка, ужо Блінава, гуляла сама з сабою ў калысцы.

У яе ад замілавання сціснула сэрца.

«Добра, ой як добра, што нічога не было ў нас з Тамашам у лесе! — парадавалася.— І праўда: як бы я цяпер зірнула Альфонсу і дзецям у вочы?»

Пайшла ў хату.

— Падурэлі ўсе! — усміхнулася.

Убачыла: згледзеўшы яе і пачуўшы гэтыя словы, Альфонс аж расцвіў. Як яна бог ведае што ласкавае прамовіла.

Дачка саскочыла з Альфонсавых плячэй, падбегла да яе. Выцягнула рукі — каб абвіць яе за шыю.

— Мамачка! — усклікнула.— Гэта ты прыйшла?

— А хто ж? — лагодна ўсміхнулася Гэлька.— Я, маці-каза. Каза-дзераза. А вы, казляняткі, тут без мяне ўсю хату перавярнулі...

Альфонс падняўся.

— Назбірала што?

«Далібог, мужчына як мужчына,— падумала,— невысокі, аднаго росту са мною, і ў плячах вузкі, але гэта не бяда. Вочы вунь цяплом свецяцца, на губах усмешка. І сэрца добрае...»

— А вы травы нарвалі? — запытала ў дзяцей,— Вады нанасілі паліваць грады?

— Нарвалі...

— Нанасілі...

— Усё зрабілі,— адказаў і Альфонс.

— Малайцы!— пахваліла.— Мыйце рукі і садзіцеся за стол. Палуднаваць будзем.

Пасля полудня Гэлька ўзяла на рукі меншанькую дачку і пайшла ў Налібакі. У магазін.

Паціху і дайшла.

У магазіне цяпер, у рабочы час, нікога з пакупнікоў не было. Сядзела за прылаўкам Антаніна — у белым халаце і ў белай, завязанай на патыліцы, касынцы, здаецца, за гэты час яшчэ пахарашэлая, а насупраць, сагнуўшыся, абапёршыся на локці, нібы стаяў, нібы напаўляжаў Жэня Стэпановіч — высокі, са светлымі валасамі, у светлых, амаль белых, штанах і ў беленькай тэнісцы.

Абое ўсміхаліся. Як яна зайшла, заціхлі. Але ўсё роўна яшчэ ўсмешка была ў іхніх вясёлых вачах. Толькі Жэня пасунуўся да сцяны.

Гэлька падышла, стала якраз насупраць вагаў.